శామ్సంగ్ గేలక్సీ ఏస్ ఆండ్రాయిడ్ స్మార్ట్ ఫోన్లో తెలుగు

From TeluguWikipediaOnSamsungAceSmartPhone

దాదాపు 15 నెలల క్రిందట ఐఫోన్ లో తెలుగు  విషయమై బ్లాగ్ రాశాను. అప్పటినుండి తక్కువ ధరలో తెలుగు వెబ్ పేజీలు చూపించగల మొబైల్ ఫోన్ అన్వేషణ జరుగుతూనే వుంది. నోకియా హిందీ ఫోన్ ని విడుదలచేసింది అయితే తెలుగు ఇతర భాషల విడుదలను పక్కకు పెట్టింది. ఇటీవల మొబైల్ స్టోర్ లో క్రియాశీలమైన ఫోన్ పరిశీలించగా శామ్సంగ్  ఏస్ లో తెలుగు చాలా వరకు బాగా కనబడింది. ఇంకేముంది అంత  తక్కువధరకు కాకపోయినా నా అన్వేషణ ఫలించింది. ఏస్ ని కొని వాడటం పరిశీలించాను. తెలుగు చాలావరకు దోషాలు లేకుండా వుంది. ఉదాహరణకు 'టి' లో గుడి   సరియైన స్థానంలో రావటంలేదు. కాని తెలుగు భాషలో ఉత్తరాలు అవీ చూడటానికి చక్కగా వుంది.  గూగుల్ భాషపరికరాలు వాడి,  గ్యాన్పాడ్ ద్వారా గూగుల్ లిప్యంతరీకరణం లేక ఇన్స్క్రిప్ట్ వాడి తెలుగు టైప్ చేయడం కూడా వీలవుతుంది. ఇక తెలుగు టైపింగ్ కు  ప్రామాణిక  కీబోర్డు నమూనా రూపొందితే పూర్తి తెలుగు లో పోన్ వాడటం సాధ్యపడుతుంది. ఈ విషయమై ఐఇఇఇ (ఇంజనీర్ల వృత్తిపర సంస్థ) ద్వారా పని జరుగుతున్నది.

ఉబుంటు వాడుకరి మార్గదర్శని: తెలుగులో ప్రారంభం నుండి ముగింపు దాక

 ఉబుంటు వాడుకరి మార్గదర్శని నుండి

ఉబుంటు 11.04 28 ఏప్రిల్ 2011 న విడుదలైంది. ఉబుంటు ఒక స్వేచ్ఛాబహిరంగ మూలాల లినక్స్ పంపకం. విండోస్ లాంటిది కొనుక్కొనవలసి వుండగా ఇది ఉచితంగా లభ్యమవుతుంది. దీనిలో మీకు కావలసినఅనువర్తనాలన్నీ (చలనచిత్ర ప్లేయర్, సత్వర సందేశిని, కార్యాలయ సాఫ్ట్వేర్, ఆటలు) అన్నీ ఉచితం. మూలాలు అందుబాటులో వున్నందున, దీనిలో మార్పులు చేయటానికి ఎవరైనా సహకరించవచ్చు. కార్యాలయాలలో వాడాలంటే కెనానికల్ సంస్థ మరియు ఇతర సంస్థల తోడ్పాటు కొనుక్కోవచ్చు. ఉచితంగా వాడాలన్నా మీ తోటి వాడుకరుల మెయిలింగ్ లిస్టులు, వెబ్సైట్లు ద్వారా సహాయపడుతుంటారు.



ఈ విడుదలలో ఒక కొత్తరకం అంతర్వర్తి పరిచయం అవుతుండగా, తెలుగు తోడ్పాటు ప్రారంభం నుండి (డివిడి ప్రవేశపెట్టి బూట్ చేయడం నుండి) ముగింపు వరకు వుండటం ప్రథమం.   బహుశా డిబియన్ మరియు డెబియన్ ఆధారిత పంపకాలను తప్పించి మిగతా లినక్స్ పంపకాలలో లేదనుకుంటాను. ఇక ఇప్పుడు ఇంగ్లీషు అంతగా రాని పిల్లలు, పెద్దలు, అందరూ దర్జాగా కంప్యూటర్ వాడవచ్చు. తెలుగుతో పాటు కన్నడం కూడా తోడ్పాటు లభించటంతో  ఇప్పుడు భారతదేశ భాషలలో పది భాషలలో అందుబాటులోకి వచ్చింది.

ఉబుంటు విడుదలలో బహుళ స్పర్శ సాంకేతిక సౌలభ్యం వుంది. అంటే మౌస్ తో వాడుకోవటం పాతబడే రోజులు దగ్గరయ్యాయి. చేతి వేళ్లతో రకరకాల పనులు చేయవచ్చు. దీనికి కావలసిన ట్రాక్ పాడ్ కొత్తగా వచ్చే  లాప్టాప్, నెట్బుక్, టాబ్లెట్ లలో లభ్యమవుతుంది. బ్లూటూత్ సౌకర్యం వున్న లాప్టాప్ వాడుకరులు యాపిల్ ట్రాక్ పాడ్ కొనుక్కొని ఈ కొత్త సౌలభ్యాన్ని  ఉపయోగించుకోవచ్చు.

దాదాపు పది ఏళ్ల నుండి తెలుగు స్థానికీకరణం గురించి జరుగుతున్న కృషికి ఇదొక మైలు రాయు. 2005 లో తెలుగు తోడ్పాటు మొదలైనా, ఫైర్ఫాక్స్, నాణ్యత గల తెలుగు కార్యాలయ సాఫ్ట్వేర్ (లిబ్రెఆఫీస్) లభ్యం కావటానికి ఇంత సమయం పట్టింది. మీరు ఇప్పటికే విండోస్ వాడుతున్నా, దీనిని రెండవ నిర్వహణ వ్యవస్థగా లేక దానిపై అనువర్తనంలాగా వాడటానికి అవకాశముంది.

ఎలెక్ట్రానిక్ పుస్తకం

దీనిని గురించి తెలుగులో తెలుగు తెరపట్టులతో (screenshots) తో సులభంగా అర్థమయ్యే రీతిలో  ఎలెక్ట్రానిక్ పుస్తకం తయారు చేసి అందుబాటులోకి తేవడమైనది.  దీని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే దీనిని తయారు చేయటానికి పూర్తిగా స్వేచ్ఛాబహిరంగ మూలాల సాఫ్ట్వేర్( ఉబుంటులోనిదే)  వాడబడింది. ఆలాగే దీని మూలాలు వికీబుక్స్ లో రాయబడ్డాయి.  ఇవన్నీ స్వేచ్ఛానకలుహక్కులు పరిమితులు CC-BY-SA-3.0 క్రింద లభ్యమవుతాయి. అందుకని మీరు దీనిని ఉచితంగా పొందవచ్చు, ఇతరులతో పంచుకోవచ్చు.  దీనిని మీరు ఎలెక్ట్రానిక్ రూపంలో చదువుకోవచ్చు లేకపోతే అడోబ్ రీడర్ తో బుక్ లెట్ రూపంలో  మీ ప్రింటర్ పై ముద్రించుకొని మధ్యలో పిన్ను చేసుకుంటే భౌతిక పుస్తకం లాగా చదువుకోవచ్చు. ఇక దీని మూలాలు వికీబుక్స్ లో వున్నాయి కాబట్టి మీరు ఇంటర్నెట్ లో తెలుగు లో వెతికితే సంబంధించిన ఫలితాలలో సరిపోలిన వ్యాసం మీకు కనబడుతుంది. దీనిని చదివి  కంప్యూటర్ అంటే ఇంగ్లీషు బాగా రావాలని అపోహపడే వారెవ్వరైనా  వారి అపోహలను దూరంచేసుకొని తెలుగులో కంప్యూటర్ వాడటానికి ముందుకి వస్తారని ఆశిస్తాను.

ఇక కంప్యూటర్ లో తెలుగుని ఈ స్థాయికి తీసుకు రావటానికి దాదాపు పది సంవత్సరాలుగా కృషి చేసిన వ్యక్తులు, సంస్థలు ఎంతోమంది వున్నారు. వారందరికి ధన్యవాదాలు. ఇటీవల ఉబుంటు తెలుగు అనువాదాలలో చాలా కృషి చేసిన ఉబుంటు తెలుగు స్థానికీకరణ జట్టు సభ్యుడు ప్రవీణ్  ఇల్లా గారికి ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు. ఉబుంటు వాడి, మీ విమర్శలు, సలహాలు తెలియచేసి సమాచార సాంకేతిక ఫలాలు ప్రజలందరికి అందుబాటులోకి తెచ్చుటకు మీ వంతు సాయం చేయండి. ఉబుంటు 11.04  తెలుగులో వాడేవారు తెలుగు లినక్స్ వాడుకరుల మెయిలింగ్ లిస్ట్ లో సభ్యత్వం పొంది తమకి కలిగిన సందేహాలను మెయిల్ ద్వారా పంచుకుంటే తెలుగు స్థాయిని మరింత ముందుకు తీసుకువెళ్లటానికి  తోడ్పడినవారవుతారు. ఈ పుస్తకం పొందినవారు నాకు ఒక మెయిల్   పంపితే  మలిముద్రణల వివరాలు మీకు తెలియచేయటానికి వీలవుతుంది.

గ్రామీణ ప్రజలకు ఐటి సాంకేతిక సేవలు - బైరెడ్డిపల్లె అవగాహన సదస్సు సమీక్ష

ప్రభుత్వ చట్టాలను, కార్యక్రమాలను, విధానాలను భారతీయ భాషలలో తెలియచేయటం కోసం, సిడాక్ నిర్వహణలో ఐఎన్డిజి.ఇన్ అన్న జాలస్థలి పనిచేస్తున్నది. దాదాపు 8 భాషలలో సమాచారం అందచేస్తూ, ఇంకా కొన్ని భాషల తోడ్పాటుకు కృషి జరుగుతున్నది. ఇటీవల నేను హైద్రాబాదు వెళ్లినపుడు, సీడాక్ సంస్థలో కదిరేశన్ వారి సిబ్బందిని కలిసి తెలుగు వికీపీడియా కృషి వివరించి, వారి సహాకారాన్ని అభ్యర్థించాను. సమాచారం భాగస్థులు అందచేస్తున్నందున మరల వినియోగానికి అనుకూలమైన నకలుహక్కులతో అందచేయటం వీలుకాదని వారు తెలిపారు. మొదట ప్రభుత్వ సమాచారాన్ని, ప్రభుత్వ సంస్థలు సరళమైన నకలు హక్కులుతో అందచేస్తే, మిగతా వారికి దారి చూపించినట్లవుతుందని తెలిపాను. తెవికీ అవగాహన సదస్సులు గురించి తెలిపి, వారి అవగాహన సదస్సులలో పాల్గొనటానికి అవకాశం ఇవ్వమనికోరాను. కతిరేశన్ గారు వెంటనే స్పందించి బైరెడ్డిపల్లిలో జరగబోయే సమావేశంలో పాల్గొనమని ఆహ్వానించారు.

From indg

బైరెడ్డిపల్లె చిత్తూరు జిల్లాలో మండల కేంద్రము. అక్కడి గ్రామీణ చిన్న పరిశ్రమల ఆభివృద్ధి సంఘం (రూరల్ స్మాల్ ఇండస్ట్రీస్ డవలప్మెంట్ సొసైటీ) ఆధ్వర్యంలో ఈ గ్రామీణ ప్రజలకు ఐటి సాంకేతిక సేవలు -అవగాహన సదస్సు 27 జనవరి 2011 న జరిగింది. నేను వుదయాన్నే బెంగుళూరు నుండి బస్సులో బయలుదేరి 10గంటలకల్లా పలమనేరు చేరాను. అక్కడికి వచ్చిన సిడాక్ ‌ వుద్యోగి శ్రీనివాసు, ఇతర స్వచ్ఛంధ సేవా సంస్థల మిత్రులతో బైరెడ్డిపల్లి చేరాము. అప్పటికే అంగన్ వాడి కార్యకర్తలు, ఆశా కార్యకర్తలు, ఉపాధ్యాయులు మరియు ఇతర ఉద్యోగులు, వికలాంగులు, ఇతర స్వచ్ఛంద సేవా సంస్థల ప్రతినిధులు కార్యక్రమంలో పాల్గొనటానికి వచ్చారు. దాదాపు 11 గంటలకి సభ ప్రారంభమైంది.

ప్రారంభ సమావేశం జరిగిన తరువాత, సిడాక్ ఉద్యోగి శ్రీనివాసరావు గారు ఐటి సేవల గురించి వుపన్యసించారు. చిన్న చిన్న ప్రశ్నలద్వారా సభికుల నుండే సమధానాలు రప్పిస్తూ, కంప్యూటర్, ఉపగ్రహం, నెట్వర్క్, ఐటి ఉపయోగాలు చాలా చక్కగా వివరించారు. గ్రామీణులకు వుపయోగపడే వివిధ రకాలైన సమాచారాన్ని, వారి మాతృభాషలో తెలుసుకోవడానికి దగ్గరిలోని సాధారణ సేవాకేంద్రాలు(కామన్ సర్వీస్ సెంటర్లు)ద్వారా తెలుసుకోమని చెప్పారు. ఐఎన్డిజి.ఇన్ వెబ్సైటులో సమాచారం ప్రత్యక్షంగా ప్రదర్శించారు.

నా ప్రసంగంలో తెలుగు వికీపీడియా గురించి వివరించి, ఎ‌వరైనా మార్చగల ప్రక్రియద్వారా అందరికి ఉపయోగపడే స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వము వుపయోగాలు, ఐఎన్డిజి.ఇన్ వెబ్సైటుతో తేడాలు చెప్పాను. తెలుగు వికీపీడియాలో కొంత పనిచేస్తే ఆ తరువాత ఐఎన్డిజి.ఇన్ కు సమచారం అందించటం సులభమవుతుందని చెప్పాను. దీని గురించిన, తెలుగు టైపింగ్ తెలిపే కరపత్రాలు, వికీ దశాబ్ది వుత్సవాల స్టికర్లు, బటన్లు పంచిపెట్టాను. గ్రామస్తులలో కొంత మందికి సెల్ ఫోన్లలో తెలుగు వాడటం తెలిసినా వాడటం కష్టమనిపించేసరికి వాడటంలేదని తెలిసింది. ముందు ముందు స్పర్శ (టచ్) సెల్ ఫోన్లు తక్కువ ధరకి అందుబాటులోకి వచ్చి తెలుగు వాడటం సులువవుతుందని తెలిపాను. దాదాపు 2:30గంటలకు సమావేశం ముగిసింది. ఆ తరువాత సభికులందరికి భోజనం పెట్టారు.

ఇటువంటి అవగాహన సదస్సులు చాలా ఉపయోగం అయితే గ్రామీణులను ఆత్మవిశ్వాసంతో కంప్యూటర్ వాడటానికి ఇవి ప్రేరేపించడం లేదు. ఉదాహరణకి హెచ్ఐవి అనుమానం వున్న వ్యక్తికి/భాధితుడికి సమాచారం కావలసి వస్తే అతను ఆపరేటర్ దగ్గరికి వెళ్లి సమాచారం అడగటానికి మొహమాటపడతాడుకదా. అదే ఇటువంటి సదస్సులు కంప్యూటర్ ప్రయోగకేంద్రాలున్న కళాశాలలో నడిపి, పాల్గొన్న వారందరికి కంప్యూటర్ అంటే భయంపోగొట్టి, అనుభవం కల్గిస్తే వారంతట వారు కంప్యూటర్ని నెట్ సెంటర్లో వాడి మరింత ఆత్మ విశ్వాసంతో తమ తమ పనులను చక్కబెట్టుకోగలుగుతారు. అటువంటిది కల్పించకుండా గ్రామీణులను మీకు కావలసినవి ఏమిటని అడిగితే అది వృధాఅవుతుంది. ఈ దిశంగా సిడాక్ సంస్థ కార్యక్రమాల్లో మార్పులు చేస్తే బాగుంటుంది. వీరికి సహకరించడానికి నేను మరియు ఇతర వికీపీడియన్లు ఎప్పుడూ సిద్ధం. ఈ సమావేశంలో పాల్గొనడానికి అవకాశం కల్పించిన కతిరేశన్, శ్రీనివాస రావు, సహాయం అందించిన రవీంద్రనాథ్,సౌమిత్రి,గోవిందరాజ్ చౌదరి, వినాయకరెడ్డి మరియు ఉత్సాహంగా పాల్గొన్న సభికులకు నా ధన్యవాదాలు.

తెలుగుబ్లాగు సభ్యుల మరియు క్రియాశీలత గణాంకాల విశ్లేషణ

గత నాలుగేళ్లుగా తెలుగు గణన ప్రక్రియని దగ్గర నుండి గమనిస్తున్న నాకు మన పురోగతిని తెలిపే గణాంక విషయాల సూచీ లేకపోవటం భాధనిపించింది. ఇటీవల నేను AGIS'10 అనే స్థానికీకరణకు సంబంధించిన సమావేశంలో పాల్గొన్నప్పడు, ఇటువంటి సూచన ఒకరు చేశారు. మన దేశ భాషలలో గణన ప్రక్రియ స్థితి ఎలా వుందో తెలపటానికి వాణిజ్య సర్వేక్షణ సంస్థలు చేసే సర్వేలు తప్ప మిగతావేవిలేవు. తెవికీ లో గణాంకాలు లభ్యమవుతున్నాయి. ఫైర్ఫాక్స్ తెలుగు వాడుకరులపై కూడా గత సంవత్సరం నుండి గణాంకాలు లభ్యమవుతున్నాయి. వీటినంటిని మిళితం చేసి ఒక సూచి తయారుచేస్తే మన సముదాయంలో జరుగుతున్న మార్పులు చర్చించుకోవటానికి వీలవుతుంది.

మొదటగా కంప్యూటర్లో తెలుగు వాడే వ్యక్తులు ఎక్కువగా పాల్గొనేది తెలుగుబ్లాగు గూగుల్ గ్రూప్ సభ్యత్వములో మార్పులు, ఉత్తరాలలో మార్పులు ఒక ప్రధాన సూచిగా పనికి వస్తాయని అనిపించింది. వీవెన్ సహకారంతో గణాంకాల దత్తాంశం సంపాదించి,వాటిని కొంత విశ్లేషించి పటాల రూపంలో మీ ముందుంచుతున్నాను.

ముందుగా సభ్యుల సంఖ్య, ఉత్తరాల సంఖ్యను చూడండి. 2005 ఏప్రిల్ లో ఏర్పడిన ఈ గుంపు ప్రతిసంవత్సరం సభ్యుల సంఖ్యలో పెరుగుతూ వచ్చి ప్రస్తుతం 2144 సభ్యులకు చేరింది. అయితే ఉత్తరాల సంఖ్య విషయములో 2007 లో 7519కి చేరి ఆ తరువాత అథోముఖంగా పయనించి 2010 లో 1423 హద్దులకు చేరింది.


పెరుగుదల శాతాలు ఈ క్రింది పటములో గత నాలుగు సంవత్సరాలకు చూడవచ్చు.

కంప్యూటర్ల అమ్మకాల పెరుగుదల (భారతదేశం మొత్తానికి)గత ఆర్థిక సంవత్సరకాలంలో 18% వుంటే సభ్యుల పెరుగుదల -45 శాతం ఉత్తరాల పెరుగుదల -44 శాతం వుండటం భాధాకరం. రోజువారి వాడుకలో తెలుగుకు ప్రాధాన్యత తగ్గుతున్న ఈ రోజులలో కంప్యూటర్ రంగంలో కూడా ఇదే ప్రభావం కనబడుతున్నదనుకుంటున్నాను. దీనిని ఇంకా అర్ధం చేసుకోవటానికి వ్యాఖ్యల ద్వారా లేక మీ బ్లాగులలో వ్యాసాలు ద్వారా సహాకరించమని కోరుతున్నాను.

2010 లో ఫైర్ఫాక్స్ తెలుగు వాడుకరులలో 90% తరుగుదల

ఫైర్ఫాక్స్ తెలుగు వాడుకరుల గణాంకాలు పరిశీలించినట్లయితే గత సంవత్సరముతో పోల్చి చూస్తే 90% పడిపోయింది. అప్పడు 2194 వున్న వాడుకరుల సంఖ్య ప్రస్తుతం 218 మంది కి పడిపోయింది. జనవరి 2010 కే తరుగుదల జరిగింది. క్రోమ్ తెలుగు అందుబాటులో వచ్చినప్పుడు చాలా మంది దానికి మారారు అనిపిస్తుంది.
చూడండి 2009 గణాంకాలు విశ్లేషణ

తరచూ వాడే స్థానికీకరణ పదబంధాల సమీక్ష (FUEL-Telugu) సదస్సు 28-29, అక్టోబర్ 2010

ఇండ్ లినక్స్ మరియు తెలుగు మరియు ప్రాచ్య భాషల శాఖ,ఆచార్యా నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం ఆధ్వర్యంలో తరచూ వాడే స్థానికీకరణ పదాల  సమీక్ష (FUEL-Telugu) సదస్సు 28-29, అక్టోబర్ 2010 న నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయంలో నిర్వహించబడింది.భాషా వేత్తలు, భాషాభిమానులు, అభివృద్ధికారులు 578 పదాలను సమీక్షంచి , 68 శాతం పదాల మార్పులతో ప్రామాణిక పదాల నిర్ణయం చేశారు.  దీనిలో తెలుగు మరియు ప్రాచ్యభాషలశాఖ ఆచార్యులు, విద్యార్థులు  పాల్గొన్నారు. దీనిని ఉపయోగించి స్థానికీకరణ మెరుగుపరచితే, తెలుగు లినక్స్ అనువర్తనాలలో పదజాలం ఏకరూపత సాధించబడి, వాడుకరులకు తెలుగు లినక్స్ వాడటం సులభమవుతుంది. అలాగే ఇతర తెలుగు భాషా సాఫ్ట్వేర్ తయారు దారులు ముందు ముందు చేయికలిపితే తెలుగు భాషాభివృద్ధికి, భాష పరిరక్షణకు దోహద పడుతుందనటంలో సందేహం లేదు.



తరచూ వాడే స్థానికీకరణ పదాల(FUEL) పదాల విశ్లేషణ
రాజేష్ రంజన్ ప్రారంభించిన ఈ ఫ్యూయల్  పథకం ద్వారా  కంప్యూటర్ భాష అనువాదాలలో ఏకరూపత సాధించడం ఉద్దేశం. ఇప్పటికే చాలా భారత దేశ భాషలకొరకు సదస్సులు నిర్వహించబడినవి.  ఈ పదాలని అనువర్తనాల వారీగా విశ్లేషణ పటంలో చూపబడింది. దీనిని మనము పరిశీలిస్తే ఒకటికన్నా ఎక్కువ అనువర్తనాలలో వాడిన పదాలు 10 శాతం మాత్రమే అని తెలుస్తుంది. అంటే ఈ జాబితాని ఏకరూప పదాలనే కాకుండా,  తరచూ వాడే అనువర్తనాలలో అనగా కార్యాలయ సాఫ్ట్వేర్, మెయిల్ కక్షిదారు (client) మరియు మెనూ (ప్రారంభతెరలో అనువర్తనాల సూచికలు) లోని ముఖ్యమైన పదాలుగా అన్న అర్థంలో మనం తీసుకోవాలి. ఈ అనువర్తనాలు స్వేచ్ఛ గ్రూపు, ఇతర వ్యక్తులు (సాధారణంగా ఇంజనీరింగ్ విద్యార్థులు, అభివృద్ధికారులు) అనువాదం చేశారు. ఐతే ఈ జాబితాని ఇంతవరకు సమీక్షించలేదు. ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం భాషా వేత్తలతో సమీక్షించి ప్రామాణిక పదాలను తయారు చేయడమే.




సదస్సు వివరాలు
సదస్సు జరపటానికి కొంత కాలంగా ప్రయత్నాలు జరిగినా, చివరకు పవిత్రన్ నాగార్జున విశ్వ విద్యాలయ తెలుగు శాఖ వారితో కలిసి చర్చించటం, వారు అంగీకారం తెలపటంతో ఫలితం చిక్కింది. నేను, కృష్ణ ఫైర్ఫాక్స్ అనువాదాలలో కలసి పనిచేసాం, తెలుగు స్థానికీకరణకు కృషి చేస్తున్నాం. కృష్ణ రెడ్హాట్ లో పనిచేస్తుండడంతో, ఈ సదస్సుకి రెడ్హాట్ ప్రాయోజకత్వం వుండడంతో తరువాత పనులు సులభం అయ్యాయి. ఫ్యూయల్ స్థాపకుడు రాజేష్ రంజన్ తో చర్చించి ఈ సదస్సుకి కార్యసూచిక తయారు చేసి ఆయన సలహాలు తీసుకున్నాము.

నేను బెంగుళూరు నుండి, పూనా నుండి కృష్ణ బాబు కొత్తపల్లి , రెడ్ హేట్లో తెలుగు అనువాదాలకొరకు పనిచేసే ఉద్యోగి , ఖ మ్మం నుండి పవిత్రన్ శాఖమూరి  ,ఫాస్ (FOSS) సలహాదారువచ్చి విజయవాడ లో శ్రీపాద హోటల్ లో బసచేశాము. ఈ సమావేశం గురించి, మెయిలింగు లిస్టులలో చేసిన ప్రచారానికి, విజయవాడలో వుంటున్న పద్మక‌ళ, పాత్రికేయరంగం అనుభవం గల  తెలుగు భాషాభిమాని స్పందించి కార్యక్రమానికి తోడ్పడ్డారు.

 మొదటి రోజు ఉదయం ప్రారంభ సభ జరిగింది. దానిలో డా మన్నవ సత్యన్నారాయణ, తెలుగు మరియు ప్రాచ్య భాషల శాఖాధిపతి తో పాటు భాషావేత్తలైన తెలుగు మరియు సంస్కృత ఆచార్యులు  డా కె సత్యన్నారాయణ, డా ఎన్ వి క్రిష్ణారావు, డా మాధవి, డా ఇ ప్రభావతి మరియు  డా పి వరప్రసాదమూర్తి   పాల్గొన్నారు. డా మన్నవ సత్యన్నారాయణ గారు మాట్లాడుతూ, దాదాపు పదిహేను కోట్లమంది మాట్లాడే తెలుగు భాష ఔన్నత్యాన్ని వివరించారు. అన్యభాషా పదాలు తనలో ఇముడ్చుకోగల శక్తి అజంత గుణంగల తెలుగుకి వుందని, అందుకనే గానయోగ్యత వుంది కాబట్టి, భాషాభిమానులైన తమిళులు కూడా మన కీర్తనలను మనభాషలోనే వాడుకుంటున్నారని తెలిపారు.  విజ్ఞానాభివృద్ధితో పాటు తెలుగుని ఆధునికం చేయవలసిన అవసరాన్ని వివరించారు. అయితే పూర్తి తెలుగు పదాలను రూపొందించింతే సాధారణ వ్యక్తికి అర్థం కాదు కాబట్టి, ఇప్పటికే తెలుగు భాషలో ఇమిడిపోయిన పరభాషా పదాలను కంప్యూటర్ లో వాడుకుంటూ , వాడుకలోలేనిపదాలకు తెలుగు పదాలను నిర్ణయించి ప్రాచుర్యం కలిపించాలని కోరారు. కంప్యూటరు అక్షరాస్యత (విద్య) అందరు తెలుసుకోవాలని, లేకపోతే ఆధునిక యుగంలో నిరక్ష్యరాస్యులుగా పరిగణించబడతారని ఇతర వక్తలు తెలిపారు.

ఆతిథులు పరిచయాలు జరిగిన తరువాత, కంప్యూటర్లో తెలుగు గురించి , తెలుగు ప్రవేశపెట్టు పద్ధతులు, తెలుగు వికీపీడియా (స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వం) మొదలైన వాటిని గురించి సమర్పణం (presentation) మరియ ప్రత్యక్షంగా తెలుగు ముఖాంతరముగల నిర్వహణ వ్యవస్థ, జాలగూళ్ల(వెబ్సైటుల) వీక్షణ ద్వారా వివరించడం జరిగింది. ఫెడోరా , డెబియన్ లినక్స్ సిడిలు పంచి పెట్టారు. ఈ విధంగా కంప్యూటర్ తెలుగు స్థాయి, సమస్యల గురించి న నేపథ్యాన్ని సదస్సు సభ్యులకు అవగాహన కలిగించాము.

ఆ తరువాత సమీక్ష లో కృష్ణ పదం చర్చకు మొదలుపెట్టడం, నేను, పవిత్రన్ దాని సందర్భాన్ని వివరించడం ఆ తరువాత ఇప్పుడు వున్న అనువాదం కంటే మెరుగైన పదాలు చర్చించి, ప్రామాణిక పదాల నిర్ణయం చేయడం జరిగింది. దీనికి పాటించిన కొన్ని మార్గదర్శక సూత్రాలు

• క్లుప్తమైన పదము మెరుగైనది. ఉదా పంపుము బదులుగా పంపు,
• వాడుకలోకి వచ్చిన ఇంగ్లీషు పదాలను అనువాదం చెయ్యకుండా ఆలాగే లిప్యంతరీకరణతో తెచ్చుకోవడం. ఉదా: ఫైల్, గ్రిడ్, షీట్ మొదలైనవి
• వ్యావహారిక పదాలను(సులభంగా అర్థమయ్యేవి) వాడటం. సాధ్యమైతే సున్నతో అంతం చేయడం
• ఇంగ్లీషు ఎబ్రీవియేషన్స్ ని తెలుగు లిపిలో రాసి, బ్రాకెట్లలో ఇంగ్లీషు అక్షరాలు రాయడి ఉదా:CD, DVD 

కొన్ని పదాల చర్చ చాలా ఆసక్తికరంగా సాగింది.Search అన్న పదానికి, వెతుకు, శోధన, అన్వేషణ, అన్న వాడుకలున్నాయి. శోధన కు బాధించు అనే అర్థము కూడా వుండడంతో దానిని పరిగణించలేదు. వెతుకు , అన్వేషణ లో అన్వేషణ  బాగుందని ప్రామాణికం చేయబడింది. అలాగే Wizard ను సూచించే  పదాలకు (Goal seek, data pilot)  మంత్రదండం అనకుండా సౌలభ్యం  అని నిర్ణయించడం జరిగింది.  Archive కు వున్న సంగ్రహ అన్న పదాన్ని పరిశీలించి, సంకోచ వ్యాకోచ నిర్వాహకి  అన్న పదం చర్చించి, అది ఇంకా పూర్తి అర్థం  ఇవ్వదు కాబట్టి ఆర్కైవ్ గా నే వుంచడం జరిగింది.  greyscale అన్న పదానికి  తెలుపునలుపులస్థాయి  అని నిర్ణయించాము. ఇంకొన్ని  పదాల  అనువాదాలు గమనించండి. Profile కి వున్న అర్ధముఖాలు బదులుగా పరిచయ పత్రం, Alignment కి వున్న లీనము నకు బదులుగా హద్దుకనుగుణం, Support కి వున్న మద్దతుకి బదులుగా తోడ్పాటు, Inbox కివున్నఇన్ బాక్సు బదులుగా వచ్చిన వుత్తరాలు, Input Method కి పున్న ఎగుబడి పద్దతి బదులుగా, ప్రవేశ పద్దతి.


పని చురుకుగా జరగటానికి పదబంధాలను ప్రాధాన్యతలుగా వేరు చేసి ముఖ్యమైనవాటిని చర్చించడం జరిగింది. సదస్సు తరువాత అన్ని పదాలని మరల పరిశీలించి వచ్చిన సందేహాలకు మరల భాషా వేత్తలతో క్లుప్తంగా ఫోన్ ద్వారా చర్చించడం జరిగింది. బహుళ అనువర్తనాలలో వచ్చే మార్పుచెందిన పదాల వివరాలు స్ప్రెడ్ షీట్ చూడండి.పదబంధాల మార్పులు అనువర్తనాల వారీగా ఛార్ట్ చూడండి.

ఉపయోగపడిన ముఖ్యవనరులు

• బ్రౌణ్య నిఘంటువు, బూదరాజు రాధాకృష్ణ గారి ఆధునిక వ్యవహార పదకోశం ( ఆంధ్రభారతి సైటు ద్వారా లభ్యం)
• వెబ్స్టర్స్ ఆన్ లైన్ నిఘంటువు
• పారిభాషిక పదకోశం, భౌతిక శాస్త్రం, గణిత, సాంఖ్యక శాస్త్రాలు, తెలుగు అకాడమీ, 1979
• ఆఫీస్ ఆర్గనైజేషన్ & మేనేజిమెంట్, ఆంధ్రప్రదేశ్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు ప్రచురణ, 1991
• కంప్యూటర్లలో తెలుగు వాడకం- వివిధ సాఫ్ట్ వేర్ల పరిచయం, ఆంధ్రప్రదేశ్ అధికార భాషా సంఘం ప్రచురణ,2007
• మైక్రోసాఫ్ట్ లాంగ్వేజి కలెక్షన్

ముగింపు 
ముగింపు సమావేశంలో మాట్లాడుతూ, డా మంతెన సత్యన్నారాయణ గారు తమ శాఖ భాషాపరిశోధనను వివరించారు. 1976లో ప్రారంభమైన ఈ శాఖకు   శ్రీయుతులు తూమాటి దోణప్ప, బొట్టుపల్లి పురుషోత్తం, యార్లగడ్డ గంగాధరరావు చేసిన కృషిని వివరించారు. ఈ శాఖతోవిద్యార్థి దశనుండి, 2009 లో శాఖాధిపతి పదవి చేపట్టటం వరకు తనకున్న అనుబంధాన్ని వివరించారు. శాఖ ఆచార్యుల, విద్యార్థుల పరిశోధనలు   ఉదా: "అడవి బాపిరాజు నవల సాహిత్యానుశీలనం", "తెలుగు సాహిత్యంలో నిషిద్ద నాటకాలు", "తెలుగు వారి ఇంటిపేర్లు",మరియు  "సుభాషిత నిధి- తులనాత్మక అధ్యయనం",  చాలా పుస్తక రూపంలో ప్రకటితమయినవనని చెప్పారు. విద్యార్థులకు ఉపన్యాసాలే కాకుండా ప్రతి వారం సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, పేరుపొందిన భాషా వేత్తలపరిచయవేదికలు నిర్వహిస్తున్నామని, ఈ కార్యక్రమంతో కంప్యూటర్ తెలుగు కోసం  తోడ్పడటం చాలా ఆనందంగా వుందని అన్నారు. ప్రతి ఒక్కరి చేతిలో సెల్ ఫోను రూపంలో తెలుగులో అంతర్జాలం సాక్షాత్కరించే రోజు త్వరలో రానున్నదని, దానికి నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖతో పాటు, ఇతర తెలుగు అధ్యయన కేంద్రాలతో , సాఫ్ట్వేర్ సంస్థలతో కలసి పనిచేయవలసిన అవసరంగురించి అర్జునరావు వివరించారు. ఈ పనికి ముందు ముందు మరింత తోడ్పాటు అందిస్తామని సత్యన్నారాయణ గారు హామీ ఇచ్చారు. సదస్సు కి మద్దతిచ్చిన రెడ్హాట్ సంస్థ కి  సదస్సు సభ్యుల తరపున ధన్యవాదాలు తెలిపారు.

తెలుగు లినక్స్ స్థితి

నేను  దాదాపు రెండేళ్లనుండి లినక్స్ ని తెలుగు  స్థానికతతో వాడుతున్నాను.  అనువాదము మెరుగవుతూ వస్తున్నది. కాని  ఆశించినంతమేరకి లేదు. ఎందుకంటే ఏ ఒకరో ఇద్దరో మాత్రమే దీనికి తోడ్పడుతున్నారు.  నాకు తెలిసినంతవరకు క్లుప్తంగా తెలుగు లినక్స్ చరిత్ర చర్చించి, మరింత మెరుగుపరచడానికి చేయవలసినపనులను  వివరిస్తాను.
చరిత్ర
2002 లో కిరణ్ కుమార్ చావా తో గనోమ్  తెలుగు అనువాదం ప్రారంభమైంది.  అది జులై 2005 లో,
సునీల్ మోహన్ సారధ్యానికి మారింది.  సునీల్  వున్న స్వేచ్ఛ జట్టు కృషితో, తెలుగులో లినక్స్ 2005 లో విడుదల అయ్యింది.  చాలా వరకు గనోమ్ అనువాదం అయ్యింది. ఫైర్ఫాక్స్ 1.5 కూడా అనువదించబడింది.  అయితే  అది పై మూల నిల్వలలో(upstream repositories)  కలపబడలేదు. కృష్ణ, నేను ఫైర్పాక్స్ ని 2008  లో అనువాదంచేసి 2009లో విడుదల చేయటానికి సహకరించాము. మూల నిల్వలోకూడా చేర్చాము. ఇంకొక ముఖ్యమైనది ఒపెన్ ఆఫీసు. దీని అనువాదం  ఎవరో చేశారో తెలియదు. కాని అంత నాణ్యతగా అనిపించలేదు. గత సంవత్సరము కృష్ణ గనోమ్, ఫెడోరా అనువాదాన్ని మెరుగు పర్చటానికి కృషి చేశాడు.
ప్రస్తుత స్థితి
ప్రస్తుత(సెప్టెంబర్ 2010)  గనోమ్ తెలుగు గణాంకాలు చూద్దాము
గనోమ్ 2.30,  86%
గనోమ్ బయటి ఆధారాలు, 2%
గనోమ్ కార్యాలయ ఉత్పాదకత, 3%
గనోమ్ మూలసౌకర్యాలు, 0%
జింప్ మరియు స్నేహితులు, 0%
అదనపు గనోమ్ అనువర్తనాలు, 16%
పై వాటిని వాడుటకు పుస్తకాలు 0%
ఫ్రీ డెస్క్ టాప్ 23%

కెడిఇ ని పరిశీలిస్తే మొత్తంలో 50% అనువాదముకాగా దానిలోని విభాగాలు ఈ క్రింది విధంగా వున్నాయి.
desktop_kdelibs.po :75.53%
desktop_l10n.po : 1.05%
kdebase : 34.18%
kdelibs4.po : 78.60 %
దీనికి పవిత్రన్ మరియు కొంతమంది కలిసి ఒక ఒక జట్టుగా పనిపనిచేస్తున్నారు. అయినా తగినంత క్రియాశీలంగా లేదు..

ఇక పంపిణీ ల సంగతికి వస్తే, డెబియన్ ఇన్స్టాలర్ స్థిత ఈ విధంగా వుంది. 1 స్థాయి: 58% 2 స్థాయి: 93% మరియు 3 స్థాయి: 68%. ఉబుంటు లో 425038 లో 25% మాత్రమే  అనువాదంఅయినవి. ఫెడోరా లో తెలుగు వివరాలు వున్నాయి కాని క్లుప్తంగా స్థితి తెలియదు.
సమస్యలు మరియు తరువాత పని
2005 లో తెలుగు లినక్స్ విడుదలై 5 సంవత్సరాలు అయినా ఎంతమంది తెలుగు లినక్స్ ప్రధానంగా వాడుతున్నారు అన్నది పెద్ద ప్రశ్న. అనువాదానికి సంబంధించి  చైతన్యం లేదు కాబట్టి, ఎంతోమంది లేరు అనిచెప్పొచ్చు. మరి తెలుగు లినక్స్ బలపడటానికి, దీనిని పెద్ద ఎత్తున పాఠశాలల్లో, కార్యాలయాల్లో వాడకపోవటమే.  కొంతమంది విద్యార్థులు అనువాదానికి సహకరించినా, వారు తరువాత ఇంగ్లీషు వ్యవస్థలు వాడటమే. ఇంకొకటి తెలుగు అనువాదము లో సహకరించడానికి ఏక మాత్ర పీఠాలు లేక, వాటిని వాడక, ఎవరికి వారు తమ వరకే అన్నట్లుగా తీరికవేళల్లో అనువాదం చేయటం. అలా కాకుండా,ఉబుంటుకి అనుబంధంగా గల లాంచ్పాడ్ లాంటి అనువాద ప్లాట్ఫారమ్ వాడితే సగటు వాడుకరి కూడా అనువాదానికి సహకరించవచ్చు. ఈ ప్లాట్ఫారమ్ తెలుగు గణాంకాల ప్రకారం దాదాపు 68 మంది రకరకాలుగా అనువాదంలో పాలుపంచుకంటున్నా, ఒకే చోట సహకరించకపోవటంవలన, సమిష్టి గమ్యాలు లేకుండా పనిచేయటంవలన ప్రగతి అంతగా లేదు. నా  అనుభవం ప్రకారం లాంచ్పాడ్ మెరుగైనది గా అనిపించింది.  ఇప్పటికే ఒక మెయిలింగ్ లిస్టు తయారు చేశాను. దీనిలో అనువాదాలు చేస్తూ,  మిగతా వారితో  ఇండ్లినక్స్-తెలుగు (indlinux-telugu)    లిస్టు ద్వారా సమన్వయపరచుకుంటూ పోతే, త్వరగా తెలుగు లినక్స్ ని మెరుగు పర్చగలం.  అందరూ సహకరిస్తే, ప్రాధాన్యతని బట్టి అనువర్తనాలు ఎంపిక చేసి మన తెలుగు లినక్స్ ని మెరుగుచేయగలం,మరి మీరేమంటారు?