తెలుగు వికీసోర్స్ లో ఉచితంగా పొందగలిగే పుస్తకాల అభివృద్ధి(2012-2015)

వికీసోర్స్  స్వేచ్ఛా నకలు హక్కుల   రచనలను  ప్రచురించుటకు సముదాయసభ్యులు సేకరించి, నిర్వహించుచున్న ఒక స్వేచ్ఛాయుత గ్రంథాలయము. ఇది  19 ఆగష్టు 2005 న  మొదటి వ్యాసం అన్నమయ్యకృతి నానాటి_బతుకు_తాత్పర్యము  అనే పేజీతో ప్రారంభమైంది . ప్రారంభంలో విశేషంగా కృషిచేసిన వాడుకరులలో  అన్వేషి, రాజ్, రాజశేఖర్, మల్లిన నరసింహారావు, తాడేపల్లి, వైఙాసత్య,రాకేశ్వర, సురేష్, సుజాత ముఖ్యులు.   అన్వేషి ఏప్రిల్ నుండి డిసెంబరు 2007 మధ్య  శతకాలు, భగవద్గీత, వాల్మీకి రామాయణం మొదలగునవి వికీసోర్స్ లో చేర్చారు.అయితే వీటికి స్కాన్ ఆధారం లేకపోవడం, అచ్చుతప్పులు దిద్దడానికి సమర్ధవంతమైన ప్రక్రియ లేకపోవడంతో  వీటి నాణ్యత, సమగ్రతల గురించి వ్యాఖ్యానించలేము. తరువాత వికీసోర్స్ నిర్వహణకి  కావలసిన సాంకేతిక మూసలు తెలుగుసేత, డాక్యుమెంటేషన్  పేజీలు తయారుచేయడం, రచనలు చేర్చడం  మొదలగు మెరుగులు జరిగినవి.    వైఙాసత్య దీనిలో తెలుగు నేరుగా టైపు చేసేసౌకర్యం కలిగించాడు, మొల్ల రామాయణం చేర్చటానికి కృషి చేశారు.

తెలుగు వికీసోర్స్ ఉచితంగా దింపుకొనగలిగే ఎలెక్ట్రానిక్ పుస్తకాల ప్రదర్శన

తెలుగు వికీపీడియాలో  వ్యాసం అభివృద్ధి చేయటానికి ఉపకరణ ఆధారిత ప్రక్రియలు అంతగా లేవనే చెప్పాలి.  కాని వికీసోర్స్ లో పని నిర్దిష్టం (అంటే స్కాన్ కాపీనుండి యూనికోడ్ పాఠ్యం టైపు చేయటం. దానిని  కనీసం ఇద్దరితో దోషాలు దిద్దించి. ఆ తరువాత అధ్యాయాలుగా విడకొట్టుట. వాటిని ఎలెక్ట్రానిక్ రూపంలో  దింపుకోడానికి ఏర్పాటు చేయటం)  కాబట్టి  యూరోపియన్ భాషలలో సాఫ్ట్వేర్ ఉపకరణాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి.  దానినే అచ్చుదిద్దు పొడిగింత (ఫ్రూఫ రీడ్ ఎక్స్టెన్షన్) అంటారు. దానిని తెలుగు వికీసోర్స్ లో వాడుటకు2010-11 లో చేసిన ప్రయత్నం సమస్యలు ఎదుర్కొని మధ్యలో ఆగిపోయింది. 2012లో   నేను  ఆ ప్రక్రియ పూర్తి చేశాను.

ఆ పొడిగింతని  వాడుకోవటం తెలుసుకోవటానికి తొలి పుస్తకం 'ఆంధ్రుల చరిత్రము' పాఠ్యీకరణ, అధ్యాయల కూర్పు ప్రారంభించాను.  కొంత కాలం తరువాత ఇంకొకరు అది పూర్తి చేయడానికి సహకరించారు.  భారత డిజిటల్ లైబ్రరీ లో గల పుస్తకాల  స్కాన్ల కేటాలాగ్ తెలుగులో లేకపోవడంతో, దాదాపు 20వేల పై చిలుకు పుస్తకాలున్నా అవి శోధనా యంత్రాల ద్వారా దొరికేవి కావు. అందుకని ఆ కేటాలాగ్ లో కొద్ది భాగాన్ని  తెలుగుకి మార్చడానికి ప్రయత్నించాను. ఆ తరువాత  పవన్ సంతోష్ వికీపీడియా సంస్థ ప్రాజెక్టు నిధులతో  మరింత నిర్దిష్ట విధానంలో కేటాలాగ్ ను తెలుగులోకి మార్చాడు. ఇవి గమనిస్తున్న  రాజశేఖర్,  డిఎల్ ఐ మరియు అర్కైవ్ . ఆర్గ్ లో దొరికే  స్వేచ్ఛా నకలు హక్కుల పుస్తకాల స్కాన్ ఫైళ్లను తెలుగు వికీలోకి చేర్చడం మొదలు పెట్టారు. ఆ పనికి తోడ్పడి  భాస్కర నాయడు తెలుగు వారి జానపద కళారూపాలు, వృక్షశాస్త్రము పుస్తకాలను యూనీకోడ్ పాఠ్యీకరించారు.మరికొంతమంది అచ్చుదిద్దడంలో తోడ్పడ్డారు.

ఆ తరువాత ఇటీవలి కాలం నాటి రచనలను  స్వేచ్ఛా లైసెన్స్ లలో విడుదల చేయించి, వికీసోర్స్ లో చేర్చేదిశగా, ప్రముఖ జర్నలిస్ట్ , పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీత తుర్లపాటి కుటుంబరావు గారి ఆత్మకథని  పిడిఎఫ్ మూల రూపం నుండి స్వల్ప సవరణలు అవసరమయ్యే విధంగా యాంత్రికంగా వికీసోర్స్ లో  నేను, సముదాయ సహకారంతో  2013 లో  ప్రవేశ పెట్టడం జరిగింది.

కొంత కాలం విరామం తరువాత, ఇటీవల పరిశీలిస్తే  దాదాపు 250 పుస్తకాలు వున్నట్లు కనిపించాయి. సముదాయం పెద్దగా అభివృద్ధి చెందకపోయినా, రాజశేఖర్, శ్రీరామమూర్తి, గుళ్లపళ్లి, భాస్కరనాయుడు, గుళ్లపల్లి గారలు విశేష కృషి ఫలితమేనని తెలిసింది. వాటిని విశ్లేషించిన పిదప 12 దింపుకొనదగిన పుస్తకాలు, 50 అచ్చు ఆమోదం పొందిన పుస్తకాలు, మిగతావి వివిధ అచ్చు దశలలో వున్నట్లుగా తెలిసింది.  వాటిని ముఖచిత్రాల కేటాలాగ్ లాగా రూపొందించడం జరిగింది.

గత రెండేళ్లలో గూగుల్ కంప్యూటర్ ద్వారా పాఠ్యం గుర్తింపు పక్రియ బాగా మెరుగవడంతో స్కాన్ నాణ్యతగా వుంటే  గూగుల్ OCR వాడి పెద్ద తప్పులు లేకుండా యూనికోడ్ పాఠ్యంలోకి మార్చుకోవచ్చు. దీని గుణగణాలు ఇంకా శాస్త్రయుక్తంగా విశ్లేషించవలసి వుంది. ఒక్కొక్కసారి  యూనికోడ్ మార్పిడికి పేజీ పరిమితి వుండడంతో  వికీసాంకేతికకారులు కొన్ని సాఫ్ట్వేర్ ఉపకరణాలు తయారుకూడా చేశారు. వాటిని  వాడి తెలుగు వికీ మరింత ఉన్నత స్థాయికి చేరాలని కోరిక.


వికీసోర్స్ ఒకసారి సందర్శించి  వీటిలో మీ కేవైనా పుస్తకాలు ఇష్టమనిపిస్తే వాటిని దింపుకొని చదివి మీ అభిప్రాయాలు వికీసోర్స్ లో లేక, ఈ బ్లాగ్ పోస్ట్ లో వ్యాఖ్య చేయండి. అలాగే  అప్పుడప్పుడు తయారవుతున్న పుస్తకాలు చదివి, మీరు కూడా  తయారీ ప్రక్రియలో పాలు పంచుకుంటే మరీ మంచిది.

తెవికీ క్రియాశీలత 2009-2014

గత రెండు సంవత్సరాలలో తెలుగు వికీపీడియా కృషి వేగవంతమైంది. నెలవారీ మరియు సాంవత్సరిక సమావేశాలు,  వికీ శిక్షణ శిబిరాలు, సిఐఎస్, వికీమీడియా ఫౌండేషన్  సహకారంతో చేపట్టిన  వివిధ ప్రాజెక్టులు నాకు తెలిసినవాటిలో ముఖ్యమైనవి. వీటి ఫలితం క్రియాశీలసూచిలో స్పష్టంగా కనబడింది. 2014లో క్రియాశీల సూచి 163.40% పెరిగింది.


డాటాబేస్ మార్పులు క్రింది పటంలో చూడవచ్చు.2014 లో పెరుగుదల135.89 శాతంగా నమోదైంది.

పేజీ అభ్యర్ధనలలో మార్పులు క్రింది పటంలో చూడవచ్చు.పేజీ అభ్యర్ధనల పెరుగుదల 2014 లో 11.66% గా నమోదైంది. 2013 వరకు తగ్గుముఖం పట్టినది 2014లో పెరగటం శుభసూచకం.
 దత్తాంశానికి ఆధారాలు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ వారిచే విడుదలైన పేజీఅభ్యర్ధనల గణాంకాలు మరియు మార్పుల గణాంకాలు (28 జనవరి 2015న సేకరించినవి)

తెలుగు వికీపీడియా చదువరి ఇష్టాలలో మార్పులు

ఈనాడు తెలుగు వికీపీడియా 11వ జన్మదినం. ఇదొక పెద్ద మైలురాయి. తెవికీ అభివృద్ధికి వందలాది తెలుగు సభ్యులు సహ వికీలలో లక్షలాది సభ్యులతో ఎంతో కృషి చేశారు. వారందరికి  ధన్యవాదాలు.  ఈ సందర్భంగా  తెలుగు వికీపీడియా చదువరుల ఇష్టాలలో జరుగుతున్న మార్పులు గురించి విశ్లేషణ ఈ  వ్యాసం ప్రధానోద్దేశం.

   వికీటెన్ గుర్తు (కామన్స్ నుండి, తెలుగు రూపం, రహ్మనుద్దీన్)

వికీపీడియా లో ప్రతీది పూర్తి పారదర్శకం. ప్రతి ఒక్క మార్పు నమోదు చేయబడుతుంది. ప్రతి ఒక్క పేజీ అభ్యర్ధన నమోదు అవుతుంది.  ఇప్పటివరకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్  ప్రతి నెలా తెవికీలో మార్పులు, వీక్షణల గణాంకాలు విడుదలచేస్తున్నది. వాటి ఆధారంగా  అతి క్రియాశీలక సభ్యులను గుర్తించడం వారిని అభినందించడానికి వీలవుతున్నది. ఆంగ్ల మరియు ఇతర వికీపీడియాలకు ప్రతి వారం వీకీపీడియా లో పేజీల అభ్యర్ధనల గణాంకాలను  విశ్లేషించి అధిక వీక్షణలు గల  25 పేజీలు లాంటి నివేదికలు మనకి కనబడుతాయి. తెలుగు వికీలో అలాంటివి ఇంకా అందుబాటులో రాలేదు. గత ఆరేళ్లకు పైగా కృషిలో  నాలుగేళ్లనుండి వికీ పై అమిత ఆసక్తితో వికీ పరిధిని ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోవడం జరిగింది. ఆ దిశలో ఇతర వికీలలో వాడుతున్న సాంకేతికాలను తెలుగు వికీలో ప్రవేశపెట్టడానికి కృషి చేశాను. ఈ సంవత్సరంలో  ఇంకొంత మంది సహ సభ్యులు వీటిపై దృష్టి పెట్టడం, వీటిపై బ్లాగులు, సోషల్ మీడియాలో ప్రచారం పెద్ద పెట్టున చేపట్టడం,   ఆనందించాల్సిన విషయం.

డిసెంబర్ 2009 మరియు ఏప్రిల్  2013 లో అధిక అభ్యర్ధనలు గల 1000 పేజీలను ప్రముఖ విభాగాలుగా విశ్లేషించాను. ఆ విభాగాలు క్రింద పటంలో ఇచ్చాను.   తెలుగు వికీలో సినిమాల దిశగా విశేష కృషి జరిగినందున అవి ఎంతవరకు ఉపయోగపడుతున్నాయో తెలుసు కోవటానికి  సినిమా కొరకు ప్రత్యేక విభాగం ఇవ్వడం జరిగింది.  ప్రత్యేక  లో నిర్వహణకు సహకరించే ప్రత్యేక పేరుబరిలో వుండే పేజీలు, వికీపీడియా విధానాలు, సముదాయ చర్చలను సముదాయంలో చేర్చడం జరిగింది.  పేజీ అభ్యర్ధనల నమోదులో  పేజీ పేరులో దోషాలుంటే  దోషము విభాగంలో చేర్చడం జరిగింది. మొదటి పేజీని సాధారణ విభాగంలో చేర్చడమైనది.

-->

విభాగం	వివరం
1	ఆంధ్ర ప్రదేశ్
2	భాష మరియు సంస్కృతి
3	తెలుగు సినిమా
4	భారత దేశం మరియు ప్రపంచం
5	విజ్ఞానం మరియు సాంకేతికం
6	ప్రత్యేక
7	సముదాయము
8	దోషం
9	సాధారణ

డిసెంబర్ 2009 లో 4.0మిలియన్ పేజీ అభ్యర్ధనలు నమోదు కాగా ఏప్రిల్ 2013లో 1.9మి గా వుంది.  అంతర్జాలం మరియు కంప్యూటింగ్  పరికరాలు భారతదేశంలో ఇటీవలి సంవత్సరానికి 30 శాతం అభివృద్ధి సాధిస్తున్న తరుణంలో ఈ గణాంకాలు తగ్గుట శోచనీయం. అయితే  విభాగాలలో మార్పులు ఏ విధంగా వున్నాయో చూద్దాం.

-->

ఏప్రిల్ 2013			డిసెంబర్ 2009
విభాగం వివరం	పేజీ అభ్యర్ధనలు		విభాగం వివరం	పేజీ అభ్యర్ధనలు
భాష మరియు సంస్కృతి	78986		భారత దేశం మరియు ప్రపంచం	67555
భారత దేశం మరియు ప్రపంచం	49488		సముదాయము	46861
విజ్ఞానం మరియు సాంకేతికం	41791		విజ్ఞానం మరియు సాంకేతికం	45671
సముదాయము	40744		భాష మరియు సంస్కృతి	40728
సాధారణ	35184		ఆంధ్ర ప్రదేశ్	29719
ఆంధ్ర ప్రదేశ్	17237		ప్రత్యేక	20801
ప్రత్యేక	11431		దోషం	19942
తెలుగు సినిమా	10362		సాధారణ	19566
దోషం	3893		తెలుగు సినిమా	10987
అధిక 1000 (పైవి అన్నీ)	210130		అధిక 1000 (పైవి అన్నీ)	234275
వికీ మొత్తము	1900000		వికీ మొత్తము	4000000
అధిక 1000 శాతం	11.06%		అధిక 1000 శాతం	5.86%

 
వీటిని మనం పరిశీలించినట్లయితే  భాష మరియు సంస్కృతి  నాలుగవ స్థానం నుండి మొదటి స్థానానికి వచ్చింది.భారతదేశం మరియు ప్రపంచం మొదటి స్థానం నుండి రెండవస్థానానికి పడిపోయింది. విజ్ఞానం మరియు సాంకేతికం మూడవ స్థానంలో కొనసాగింది.  ఆంధ్రప్రదేశ్  5 వ స్థానం నుండి  ఆరవ స్థానానికి పడిపోయింది. మొత్తం మీద చెప్పుకోవాలంటే  భాష మరియు సంస్కృతి గురించి తెలుసుకోవటానికి తెలుగు వికీని ప్రజలు వాడుతున్నారు అనుకోవాలి. వికీపీడియా పూర్తి విజ్ఞాన సర్వస్వమైనా  చదువరుల అభిరుచుల కనువుగా  ప్రాధాన్యతలు  అమలు చేయటానికి పై గణాంకాలు ఉపయోగపడగలవు. వీటిని మరింత విశ్లేషించే వారి సౌకర్యం కొరకు మూల దత్తాంశాన్ని గూగుల్ డాక్స్ గా పంచుకోవటమైనది.

మొబైల్ లో ఉచితంగా తెలుగు వికీపీడియా వీక్షణ

ఎయిర్సెల్ ఉచిత వికీపీడియా హోమ్ పేజీ(ఊహాచిత్రం)

భారతదేశంలో   చాలా కాలంగా ఎదురుచూస్తున్న  మొబైల్ ఫోన్ లో ఉచిత వికీపీడియా  జులై 25, 2013 న వికీమీడియా ఫౌండేషన్  మరియు ఎయిర్సెల్   ప్రకటనతో విడుదలైంది. దీనితో ఎయిర్సెల్ 60 మిలియన్ మొబైల్ చందాదారులతో పాటు ఇప్పటికి  ప్రపంచవ్యాప్తంగా  470 మిలియన్ల మందికి  ఉచిత వికీపీడియా అందుబాటులోకివచ్చింది. ఈ పోస్ట్ లో నేను ఉచిత వికీపిడియా వినియోగం గురించి  మరియు తెలుగు వాడుకరులకు అవసరమైన వివరాలను తెలుపుతాను.


స్మార్ట్ ఫోన్ల గల  ఎయిర్సెల్ ప్రీపెయిడ్ మొబైల్ వినియోగదారులు ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా (http://m.wikipedia.org) లేదా తెలుగు వికీపీడియాను (http://te.m.wikipedia.org) వారి విహరిణిసహాయంతో దర్శించవచ్చు.   స్మార్ట్ ఫోన్లు అప్రమేయంగా ఆంగ్ల  వాడుకరి వ్యవస్థ కలిగివుంటాయి కాబట్టి వినియోగదారులు సులభంగా ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా  వాడవచ్చు.  స్థానికభాషలో వాడేవారు  మొబైల్ యొక్క స్థానికభాష ప్రదర్శన సామర్ధ్యాన్ని పరీక్ష చేసుకొని  ఆ తరువాత  స్థానిక భాష   కీబోర్డులు అమర్చుకుంటే  వాళ్లభాషలో వికీపీడియాను వాడటం సులభంమవుతుంది.    ఆండ్రాయిడ్   వెర్షన్ 4.1 (జూలై 2012)  లో  హిందీ భాష తోడ్పాటు  ప్రాథమిక స్థాయిలో  ప్రారంభమైంది.  తాజా వెర్షన్ 4.3 (జూలై 2013) లో పూర్తి తోడ్పాటు కలిగించబడింది. శామ్సంగ్ లాంటి కొన్ని సంస్థలు  2.3.7 వెర్షన్ (ఫిబ్రవరి 2011) నుండే భారతీయ భాషల  ప్రదర్శనకు  మద్దతు కలిగిన  ఫోన్లు అందుబాటులోకి తెచ్చాయి.   ప్రభుత్వం ప్రామాణిక ఇన్స్క్రిప్ట్  పద్దతిలో వుండే మరియు  భారతీయ భాషలతో  సహా ప్రపంచంలో చాలా భాషలకు తోడ్పాటు కలిగిన  మల్టీలింగ్  కీ బోర్డు ను అమర్చుకుంటే భారతీయ భాషలలో  వికీపీడియా వీక్షించడం సులభం అవుతుంది. 

ఎయిర్టెల్ ఫ్రీజోన్ హోమ్ పేజీ

ఎయిర్సెల్ మాత్రమే కాక ఎయిర్టెల్ వినియోగదారులు కూడా  ఉచితంగా వికీపీడియా  వీక్షించవచ్చు.  ఇది గూగుల్ తో ఒప్పంద ప్రకారం  ఉచిత ఇంటర్నెట్ ప్రచారంలో భాగంగా  జూన్ 2013 లో  విడుదలైంది.  దీనిలో గూగుల్  శోధన, గూగూల్ ఇమెయిల్, ప్లస్ సేవలు  ఉచితంగా లభిస్తాయి.  దీనికొరకు  ఎయిర్టెల్  ఫ్రీజోన్  హోమ్ పేజీ   (http://airtel.in/freezone)దర్శించాలి. దీనిలో  జిమెయిల్ మరియు గూగుల్ శోధన మరియు గూగుల్ ప్లస్  బటన్లువుంటాయి.  సమాచారం కోసం శోధించితే  శోధన ఫలితాలలో  సంబంధిత వికీపీడియా లింక్ క్లిక్ చేసి, వికీపీడియా పేజీ చూడవచ్చు. వినియోగదారు ఇంకొకవికీపీడియా పేజీ ని లేదా  బాహ్య లింక్ గాని చేరాలనుకుంటే  డేటా ఖర్చుల గురించి  హెచ్చరిక కనబడుతుంది. వాడుకరి కొనసాగవచ్చు లేదా మునుపటి పేజీకి తిరిగి వెళ్లవచ్చు.  కావలసిన పేజీ నిఉచితంగా సందర్శించటానికి, వినియోగదారు  ఫ్రీజోన్ లో మళ్ళీ శోధించవచ్చు.  నెల రోజుల

తెలుగులో వెతకటం

లో  1GB  డాటా  ఉచితం.  ఎయిర్టెల్ ఫ్రీజోన్  హోమ్ పేజీ పలు భారతీయ భాషల్లో కూడా అందుబాటులో ఉంది.
వికీపీడియా జీరో ప్రారంభమై సంవత్సరంపైగా గడిచింది. ఈ కాలంలో   17 దేశాలలో ఉచితవికీపీడియాను అందచేయగలిగింది. ఉపయోగించేవారి గణాంకాలు ప్రయోగం  ప్రారంభ నెలల్లో వేగంగా పెరిగుతున్నప్పటికి   ఆతరువాత కాలంలో స్థిరంగా వుంటున్నాయి.  భారతదేశంలో ఫలితాలు  ఎలా వుంటాయి మరియు   స్థానిక భాష వికీపీడియా పేజీ వీక్షణలు  పెరుగుతాయా అన్నవి ప్రస్తుతానికి ఆసక్తికరమైన ప్రశ్నలు. 

ఇవీ చూడండి 
శామ్సంగ్ గేలక్సీ ఏస్ ఆండ్రాయిడ్ స్మార్ట్ ఫోన్లో తెలుగు
గమనిక:ఇది మూలపు ఆంగ్ల ప్రతినుండి గూగుల్ అనువాద ఉపకరణంతో తెలుగులోకి మార్చి ఆతరువాత మెరుగుపరచబడినది.

ఫైర్ఫాక్స్ తెలుగు వాడుకరులు గణాంకాలు 2012

ఫైర్ఫాక్స్ తెలుగు  వాడుకరులు గణాంకాలు 2012 చివరి వారంలో  రోజుకుసగటున 243 వున్నారు.
సంవత్సర క్రిందటి గణాంకాలతో 353 తో పోల్చితే  దాదాపు  31 శాతం తరుగుదల కనబడింది.
ఇవీ చూడండి  2011 గణాంకాల విశ్లేషణ

ఫైర్ఫాక్స్ తెలుగు ముద్రాక్షర తనిఖీ గణాంకాలు- 2012

ఫైర్ఫాక్స్ ముద్రాక్షర తనిఖీ  విడుదలై రెండుసంవత్సరాలు గడిచాయి.   2012 సంవత్సరం గణాంకాలు బొమ్మ చూడండి.

మొత్తంగా 2927  (సంవత్సరం క్రితం 1,897) సార్లు దీనిని వాడుకరులు దింపుకున్నారు. సరాసరి  145 (సంవత్సరం క్రితం 54) మంది రోజు వాడుతున్నారు.

చూడండి: క్రిందటి సంవత్సరపు గణాంకాలు

తెవికీ క్రియాశీల సూచి 2012

తెవికీ క్రియాశీల సూచి 2012  కు 2088 గా నమోదైంది. అనగా 16.87 శాతం తగ్గుదల. మార్పులు 72.5k గా వీక్షణలు 28.8మిలియన్లగా నమోదయ్యాయి, క్రితం సంవత్సరాలతో పోల్చిన పటం క్రిందచూడవచ్చు.

ఇవీ చూడండి: క్రితం సంవత్సరం విశ్లేషణ 21 జనవరి 2013: 2011 గణాంకాలలోని తప్పుని సరిదిద్దడమైనది.

తెవికీ క్రియాశీల సూచి

గణకీకృత తెలుగుకు ఒక సూచికను తయారుచెయ్యాలన్న ఆలోచన కొన్నాళ్లుగా వుంది. దీనికి ఎటువంటి సమాచారంవాడాలి నిర్ణయించటం కష్టమైంది. కొన్ని సూచికలు మెయిలింగ్ లిస్టులలో చర్చలు, చందాదారుల గణాంకాలు వాడాను కాని, అవి సమగ్రతను చేకూర్చలేవు. అందుకని తెలుగులో ముఖ్యమైన తెవికీనే గురిగా మార్పులు, మరియు వీక్షణల లబ్దాన్ని సూచిగా వాడుకోవచ్చు అనిపించింది. దానిని క్రింద పటంలో చూడండి. దీనికి వాడిన దత్తాంశాన్ని క్రిందచూడవచ్చు.

సంవత్సరం	వీక్షణలు(పదిలక్షలలో)	మార్పులు (వేలల్లో)	తెవికీ క్రియాశీలసూచి
2011	29.9	84.1	2,515
2010	29.9	69.1	2,066
2009	26.9	88.4	2,378

దీని ప్రకారం 2010 కంటే 2011 మెరుగుగా (21.71శాతం పెరుగుదలతో)వుంది.ఇది ఇలాగే వృద్ధిచెందుటకు అందరి సహకారం అవసరం.
ఇవీ చూడండి:తెలుగు వికీపీడియా వీక్షణలు 2011
జనవరి 21,2013: గణాంకాలలో మార్పులు లో జరిగిన తప్పుని సరిదిద్దడమైనది.

తెలుగు వికీపీడియా 2011 వీక్షణలు, మార్పులు

తెలుగు వికీపీడియా 2011 వీక్షణలు దేశాలవారీగా వికీపీడియ ప్రకటిస్తుంది. వాటి విశ్లేషణ ఫలితాలు ఈ విధంగా వున్నాయి. భారత్ 80 శాతం, అమెరికా 6 శాతం, ఇతరాలు 14 శాతంగా వున్నాయి. ఇది మొత్తం వికీపీడియా వీక్షణలలో 0.004 శాతం. ఇంగ్లీషువికీపీడియా 47శాతంగా వుందని గమనించండి. తెలుగు వికీపీడీయా వీక్షణలు గతమూడు సంవత్సరాల నుండి ఈ విధంగా వున్నాయి. దీనినబట్టి చూస్తే 2011లో పెరుగదల కన్పించలేదు కాని, 2010తో సమానంగా వున్నాయి.పెరుగుదలలేకపోవడం ఆందోళన కలిగించేవిషయం.

తెలుగు వికీపీడియా లో మార్పులు (వేలల్లో)(అన్ని సంపాదకులు, బాట్లు) ఈ విధంగా వున్నాయి. 2011లో 2010నుండి 13.69 శాతం తరుగుదల కనపడింది.
తా.క:21జనవరి 2013:2011గణాంకాలలో జరిగిన తప్పుని సరిదిద్దడమైనది.

తెలుగుపదం చర్చల గణాంకాలు

2011లో అంతర్జాల తెలుగు విశ్లేషణలో భాగంగా తెలుగుపదం జట్టు చర్చల గణాంకాలను పరిశీలించండి 2011లో తెలుగుపదంలో చర్చలు ఇప్పటివరకు అత్యధిక స్థాయిలో అనగా 1129 కు చేరాయి.అంటే క్రితం సంవత్సరంతో పోల్చితే దాదాపు 50 శాతం పెరుగుదల ఇది శుభపరిణామమే, తెలుగులో ఆసక్తి పెరుగుతున్నదనటానికి ఇది ఒక సూచిక.

ఫైర్ఫాక్స్ తెలుగు గణాంకాలు 2011

ఫైర్ఫాక్స్ తెలుగు  వాడుకరులు గణాంకాలు 2011 చివరి వారానికి ఈ క్రింది విధంగా వున్నాయి.
సంవత్సర క్రిందటి గణాంకాలతో పోల్చితే  దాదాపు 62 శాతం పెరుగుదలతో 353  స్థాయికి చేరుకున్నాయి.
భారతదేశంలోని వాడుకరుల సంఖ్య క్రిందటి సంవత్సరం స్థాయి అంటే దాదాపు 80 శాతంలో వుంది.
చూడండి: 2010 గణాంకాల విశ్లేషణ

ఫైర్ఫాక్స్ తెలుగు ముద్రాక్షర తనిఖీ విస్తరణ సంవత్సరం పూర్తి

ఈ రోజు తెవికీ లోని వీక్షణ జాబితాలో ఫైర్ఫాక్స్ వ్యాసంలో మార్పులు చూస్తూ, ఫైర్ఫాక్స్ ముద్రాక్షర తనిఖీ పేజీ చూడడం జరిగింది. ఇది విడుదలై సంవత్సరం గడిచింది. ఫైర్ఫాక్స్ కొత్త రూపాంతరాలకు సరిపోలడానికి మూడు  విడుదలలు చేశాను. అయితే పనితనంలో మార్పులేదు.  2011 సంవత్సరం గణాంకాలు పరిశీలించాను(బొమ్మ చూడండి).  1,897 సార్లు దీనిని వాడుకరులు దింపుకున్నారు. సరాసరి 54 మంది రోజు వాడుతున్నారు. నేను చేసిన కొద్ది కృషి కొంతమందికైనా సహయంగా వుందన్న సంతృప్తి కలిగింది. ఎక్కువ మంది విండోస్ వాడుకరులు అనుకోండి.

దీనిని మెరుగుచేయటంకోసం మరింత విస్తారమైన తెలుగు పదజాబితా కోసం ప్రయత్నించాను కాని ఫలించలేదు. వేరే పద్ధతిలో తనిఖీ చేసే ఉపకరణాలు   తెలుగు విజయం ద్వారా త్వరలో అందుబాటులోకి రావాలని కోరుచున్నాను.

శామ్సంగ్ గేలక్సీ ఏస్ ఆండ్రాయిడ్ స్మార్ట్ ఫోన్లో తెలుగు

From TeluguWikipediaOnSamsungAceSmartPhone

దాదాపు 15 నెలల క్రిందట ఐఫోన్ లో తెలుగు  విషయమై బ్లాగ్ రాశాను. అప్పటినుండి తక్కువ ధరలో తెలుగు వెబ్ పేజీలు చూపించగల మొబైల్ ఫోన్ అన్వేషణ జరుగుతూనే వుంది. నోకియా హిందీ ఫోన్ ని విడుదలచేసింది అయితే తెలుగు ఇతర భాషల విడుదలను పక్కకు పెట్టింది. ఇటీవల మొబైల్ స్టోర్ లో క్రియాశీలమైన ఫోన్ పరిశీలించగా శామ్సంగ్  ఏస్ లో తెలుగు చాలా వరకు బాగా కనబడింది. ఇంకేముంది అంత  తక్కువధరకు కాకపోయినా నా అన్వేషణ ఫలించింది. ఏస్ ని కొని వాడటం పరిశీలించాను. తెలుగు చాలావరకు దోషాలు లేకుండా వుంది. ఉదాహరణకు 'టి' లో గుడి   సరియైన స్థానంలో రావటంలేదు. కాని తెలుగు భాషలో ఉత్తరాలు అవీ చూడటానికి చక్కగా వుంది.  గూగుల్ భాషపరికరాలు వాడి,  గ్యాన్పాడ్ ద్వారా గూగుల్ లిప్యంతరీకరణం లేక ఇన్స్క్రిప్ట్ వాడి తెలుగు టైప్ చేయడం కూడా వీలవుతుంది. ఇక తెలుగు టైపింగ్ కు  ప్రామాణిక  కీబోర్డు నమూనా రూపొందితే పూర్తి తెలుగు లో పోన్ వాడటం సాధ్యపడుతుంది. ఈ విషయమై ఐఇఇఇ (ఇంజనీర్ల వృత్తిపర సంస్థ) ద్వారా పని జరుగుతున్నది.

ఉబుంటు వాడుకరి మార్గదర్శని: తెలుగులో ప్రారంభం నుండి ముగింపు దాక

 ఉబుంటు వాడుకరి మార్గదర్శని నుండి

ఉబుంటు 11.04 28 ఏప్రిల్ 2011 న విడుదలైంది. ఉబుంటు ఒక స్వేచ్ఛాబహిరంగ మూలాల లినక్స్ పంపకం. విండోస్ లాంటిది కొనుక్కొనవలసి వుండగా ఇది ఉచితంగా లభ్యమవుతుంది. దీనిలో మీకు కావలసినఅనువర్తనాలన్నీ (చలనచిత్ర ప్లేయర్, సత్వర సందేశిని, కార్యాలయ సాఫ్ట్వేర్, ఆటలు) అన్నీ ఉచితం. మూలాలు అందుబాటులో వున్నందున, దీనిలో మార్పులు చేయటానికి ఎవరైనా సహకరించవచ్చు. కార్యాలయాలలో వాడాలంటే కెనానికల్ సంస్థ మరియు ఇతర సంస్థల తోడ్పాటు కొనుక్కోవచ్చు. ఉచితంగా వాడాలన్నా మీ తోటి వాడుకరుల మెయిలింగ్ లిస్టులు, వెబ్సైట్లు ద్వారా సహాయపడుతుంటారు.



ఈ విడుదలలో ఒక కొత్తరకం అంతర్వర్తి పరిచయం అవుతుండగా, తెలుగు తోడ్పాటు ప్రారంభం నుండి (డివిడి ప్రవేశపెట్టి బూట్ చేయడం నుండి) ముగింపు వరకు వుండటం ప్రథమం.   బహుశా డిబియన్ మరియు డెబియన్ ఆధారిత పంపకాలను తప్పించి మిగతా లినక్స్ పంపకాలలో లేదనుకుంటాను. ఇక ఇప్పుడు ఇంగ్లీషు అంతగా రాని పిల్లలు, పెద్దలు, అందరూ దర్జాగా కంప్యూటర్ వాడవచ్చు. తెలుగుతో పాటు కన్నడం కూడా తోడ్పాటు లభించటంతో  ఇప్పుడు భారతదేశ భాషలలో పది భాషలలో అందుబాటులోకి వచ్చింది.

ఉబుంటు విడుదలలో బహుళ స్పర్శ సాంకేతిక సౌలభ్యం వుంది. అంటే మౌస్ తో వాడుకోవటం పాతబడే రోజులు దగ్గరయ్యాయి. చేతి వేళ్లతో రకరకాల పనులు చేయవచ్చు. దీనికి కావలసిన ట్రాక్ పాడ్ కొత్తగా వచ్చే  లాప్టాప్, నెట్బుక్, టాబ్లెట్ లలో లభ్యమవుతుంది. బ్లూటూత్ సౌకర్యం వున్న లాప్టాప్ వాడుకరులు యాపిల్ ట్రాక్ పాడ్ కొనుక్కొని ఈ కొత్త సౌలభ్యాన్ని  ఉపయోగించుకోవచ్చు.

దాదాపు పది ఏళ్ల నుండి తెలుగు స్థానికీకరణం గురించి జరుగుతున్న కృషికి ఇదొక మైలు రాయు. 2005 లో తెలుగు తోడ్పాటు మొదలైనా, ఫైర్ఫాక్స్, నాణ్యత గల తెలుగు కార్యాలయ సాఫ్ట్వేర్ (లిబ్రెఆఫీస్) లభ్యం కావటానికి ఇంత సమయం పట్టింది. మీరు ఇప్పటికే విండోస్ వాడుతున్నా, దీనిని రెండవ నిర్వహణ వ్యవస్థగా లేక దానిపై అనువర్తనంలాగా వాడటానికి అవకాశముంది.

ఎలెక్ట్రానిక్ పుస్తకం

దీనిని గురించి తెలుగులో తెలుగు తెరపట్టులతో (screenshots) తో సులభంగా అర్థమయ్యే రీతిలో  ఎలెక్ట్రానిక్ పుస్తకం తయారు చేసి అందుబాటులోకి తేవడమైనది.  దీని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే దీనిని తయారు చేయటానికి పూర్తిగా స్వేచ్ఛాబహిరంగ మూలాల సాఫ్ట్వేర్( ఉబుంటులోనిదే)  వాడబడింది. ఆలాగే దీని మూలాలు వికీబుక్స్ లో రాయబడ్డాయి.  ఇవన్నీ స్వేచ్ఛానకలుహక్కులు పరిమితులు CC-BY-SA-3.0 క్రింద లభ్యమవుతాయి. అందుకని మీరు దీనిని ఉచితంగా పొందవచ్చు, ఇతరులతో పంచుకోవచ్చు.  దీనిని మీరు ఎలెక్ట్రానిక్ రూపంలో చదువుకోవచ్చు లేకపోతే అడోబ్ రీడర్ తో బుక్ లెట్ రూపంలో  మీ ప్రింటర్ పై ముద్రించుకొని మధ్యలో పిన్ను చేసుకుంటే భౌతిక పుస్తకం లాగా చదువుకోవచ్చు. ఇక దీని మూలాలు వికీబుక్స్ లో వున్నాయి కాబట్టి మీరు ఇంటర్నెట్ లో తెలుగు లో వెతికితే సంబంధించిన ఫలితాలలో సరిపోలిన వ్యాసం మీకు కనబడుతుంది. దీనిని చదివి  కంప్యూటర్ అంటే ఇంగ్లీషు బాగా రావాలని అపోహపడే వారెవ్వరైనా  వారి అపోహలను దూరంచేసుకొని తెలుగులో కంప్యూటర్ వాడటానికి ముందుకి వస్తారని ఆశిస్తాను.

ఇక కంప్యూటర్ లో తెలుగుని ఈ స్థాయికి తీసుకు రావటానికి దాదాపు పది సంవత్సరాలుగా కృషి చేసిన వ్యక్తులు, సంస్థలు ఎంతోమంది వున్నారు. వారందరికి ధన్యవాదాలు. ఇటీవల ఉబుంటు తెలుగు అనువాదాలలో చాలా కృషి చేసిన ఉబుంటు తెలుగు స్థానికీకరణ జట్టు సభ్యుడు ప్రవీణ్  ఇల్లా గారికి ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు. ఉబుంటు వాడి, మీ విమర్శలు, సలహాలు తెలియచేసి సమాచార సాంకేతిక ఫలాలు ప్రజలందరికి అందుబాటులోకి తెచ్చుటకు మీ వంతు సాయం చేయండి. ఉబుంటు 11.04  తెలుగులో వాడేవారు తెలుగు లినక్స్ వాడుకరుల మెయిలింగ్ లిస్ట్ లో సభ్యత్వం పొంది తమకి కలిగిన సందేహాలను మెయిల్ ద్వారా పంచుకుంటే తెలుగు స్థాయిని మరింత ముందుకు తీసుకువెళ్లటానికి  తోడ్పడినవారవుతారు. ఈ పుస్తకం పొందినవారు నాకు ఒక మెయిల్   పంపితే  మలిముద్రణల వివరాలు మీకు తెలియచేయటానికి వీలవుతుంది.

గ్రామీణ ప్రజలకు ఐటి సాంకేతిక సేవలు - బైరెడ్డిపల్లె అవగాహన సదస్సు సమీక్ష

ప్రభుత్వ చట్టాలను, కార్యక్రమాలను, విధానాలను భారతీయ భాషలలో తెలియచేయటం కోసం, సిడాక్ నిర్వహణలో ఐఎన్డిజి.ఇన్ అన్న జాలస్థలి పనిచేస్తున్నది. దాదాపు 8 భాషలలో సమాచారం అందచేస్తూ, ఇంకా కొన్ని భాషల తోడ్పాటుకు కృషి జరుగుతున్నది. ఇటీవల నేను హైద్రాబాదు వెళ్లినపుడు, సీడాక్ సంస్థలో కదిరేశన్ వారి సిబ్బందిని కలిసి తెలుగు వికీపీడియా కృషి వివరించి, వారి సహాకారాన్ని అభ్యర్థించాను. సమాచారం భాగస్థులు అందచేస్తున్నందున మరల వినియోగానికి అనుకూలమైన నకలుహక్కులతో అందచేయటం వీలుకాదని వారు తెలిపారు. మొదట ప్రభుత్వ సమాచారాన్ని, ప్రభుత్వ సంస్థలు సరళమైన నకలు హక్కులుతో అందచేస్తే, మిగతా వారికి దారి చూపించినట్లవుతుందని తెలిపాను. తెవికీ అవగాహన సదస్సులు గురించి తెలిపి, వారి అవగాహన సదస్సులలో పాల్గొనటానికి అవకాశం ఇవ్వమనికోరాను. కతిరేశన్ గారు వెంటనే స్పందించి బైరెడ్డిపల్లిలో జరగబోయే సమావేశంలో పాల్గొనమని ఆహ్వానించారు.

From indg

బైరెడ్డిపల్లె చిత్తూరు జిల్లాలో మండల కేంద్రము. అక్కడి గ్రామీణ చిన్న పరిశ్రమల ఆభివృద్ధి సంఘం (రూరల్ స్మాల్ ఇండస్ట్రీస్ డవలప్మెంట్ సొసైటీ) ఆధ్వర్యంలో ఈ గ్రామీణ ప్రజలకు ఐటి సాంకేతిక సేవలు -అవగాహన సదస్సు 27 జనవరి 2011 న జరిగింది. నేను వుదయాన్నే బెంగుళూరు నుండి బస్సులో బయలుదేరి 10గంటలకల్లా పలమనేరు చేరాను. అక్కడికి వచ్చిన సిడాక్ ‌ వుద్యోగి శ్రీనివాసు, ఇతర స్వచ్ఛంధ సేవా సంస్థల మిత్రులతో బైరెడ్డిపల్లి చేరాము. అప్పటికే అంగన్ వాడి కార్యకర్తలు, ఆశా కార్యకర్తలు, ఉపాధ్యాయులు మరియు ఇతర ఉద్యోగులు, వికలాంగులు, ఇతర స్వచ్ఛంద సేవా సంస్థల ప్రతినిధులు కార్యక్రమంలో పాల్గొనటానికి వచ్చారు. దాదాపు 11 గంటలకి సభ ప్రారంభమైంది.

ప్రారంభ సమావేశం జరిగిన తరువాత, సిడాక్ ఉద్యోగి శ్రీనివాసరావు గారు ఐటి సేవల గురించి వుపన్యసించారు. చిన్న చిన్న ప్రశ్నలద్వారా సభికుల నుండే సమధానాలు రప్పిస్తూ, కంప్యూటర్, ఉపగ్రహం, నెట్వర్క్, ఐటి ఉపయోగాలు చాలా చక్కగా వివరించారు. గ్రామీణులకు వుపయోగపడే వివిధ రకాలైన సమాచారాన్ని, వారి మాతృభాషలో తెలుసుకోవడానికి దగ్గరిలోని సాధారణ సేవాకేంద్రాలు(కామన్ సర్వీస్ సెంటర్లు)ద్వారా తెలుసుకోమని చెప్పారు. ఐఎన్డిజి.ఇన్ వెబ్సైటులో సమాచారం ప్రత్యక్షంగా ప్రదర్శించారు.

నా ప్రసంగంలో తెలుగు వికీపీడియా గురించి వివరించి, ఎ‌వరైనా మార్చగల ప్రక్రియద్వారా అందరికి ఉపయోగపడే స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వము వుపయోగాలు, ఐఎన్డిజి.ఇన్ వెబ్సైటుతో తేడాలు చెప్పాను. తెలుగు వికీపీడియాలో కొంత పనిచేస్తే ఆ తరువాత ఐఎన్డిజి.ఇన్ కు సమచారం అందించటం సులభమవుతుందని చెప్పాను. దీని గురించిన, తెలుగు టైపింగ్ తెలిపే కరపత్రాలు, వికీ దశాబ్ది వుత్సవాల స్టికర్లు, బటన్లు పంచిపెట్టాను. గ్రామస్తులలో కొంత మందికి సెల్ ఫోన్లలో తెలుగు వాడటం తెలిసినా వాడటం కష్టమనిపించేసరికి వాడటంలేదని తెలిసింది. ముందు ముందు స్పర్శ (టచ్) సెల్ ఫోన్లు తక్కువ ధరకి అందుబాటులోకి వచ్చి తెలుగు వాడటం సులువవుతుందని తెలిపాను. దాదాపు 2:30గంటలకు సమావేశం ముగిసింది. ఆ తరువాత సభికులందరికి భోజనం పెట్టారు.

ఇటువంటి అవగాహన సదస్సులు చాలా ఉపయోగం అయితే గ్రామీణులను ఆత్మవిశ్వాసంతో కంప్యూటర్ వాడటానికి ఇవి ప్రేరేపించడం లేదు. ఉదాహరణకి హెచ్ఐవి అనుమానం వున్న వ్యక్తికి/భాధితుడికి సమాచారం కావలసి వస్తే అతను ఆపరేటర్ దగ్గరికి వెళ్లి సమాచారం అడగటానికి మొహమాటపడతాడుకదా. అదే ఇటువంటి సదస్సులు కంప్యూటర్ ప్రయోగకేంద్రాలున్న కళాశాలలో నడిపి, పాల్గొన్న వారందరికి కంప్యూటర్ అంటే భయంపోగొట్టి, అనుభవం కల్గిస్తే వారంతట వారు కంప్యూటర్ని నెట్ సెంటర్లో వాడి మరింత ఆత్మ విశ్వాసంతో తమ తమ పనులను చక్కబెట్టుకోగలుగుతారు. అటువంటిది కల్పించకుండా గ్రామీణులను మీకు కావలసినవి ఏమిటని అడిగితే అది వృధాఅవుతుంది. ఈ దిశంగా సిడాక్ సంస్థ కార్యక్రమాల్లో మార్పులు చేస్తే బాగుంటుంది. వీరికి సహకరించడానికి నేను మరియు ఇతర వికీపీడియన్లు ఎప్పుడూ సిద్ధం. ఈ సమావేశంలో పాల్గొనడానికి అవకాశం కల్పించిన కతిరేశన్, శ్రీనివాస రావు, సహాయం అందించిన రవీంద్రనాథ్,సౌమిత్రి,గోవిందరాజ్ చౌదరి, వినాయకరెడ్డి మరియు ఉత్సాహంగా పాల్గొన్న సభికులకు నా ధన్యవాదాలు.

తెలుగుబ్లాగు సభ్యుల మరియు క్రియాశీలత గణాంకాల విశ్లేషణ

గత నాలుగేళ్లుగా తెలుగు గణన ప్రక్రియని దగ్గర నుండి గమనిస్తున్న నాకు మన పురోగతిని తెలిపే గణాంక విషయాల సూచీ లేకపోవటం భాధనిపించింది. ఇటీవల నేను AGIS'10 అనే స్థానికీకరణకు సంబంధించిన సమావేశంలో పాల్గొన్నప్పడు, ఇటువంటి సూచన ఒకరు చేశారు. మన దేశ భాషలలో గణన ప్రక్రియ స్థితి ఎలా వుందో తెలపటానికి వాణిజ్య సర్వేక్షణ సంస్థలు చేసే సర్వేలు తప్ప మిగతావేవిలేవు. తెవికీ లో గణాంకాలు లభ్యమవుతున్నాయి. ఫైర్ఫాక్స్ తెలుగు వాడుకరులపై కూడా గత సంవత్సరం నుండి గణాంకాలు లభ్యమవుతున్నాయి. వీటినంటిని మిళితం చేసి ఒక సూచి తయారుచేస్తే మన సముదాయంలో జరుగుతున్న మార్పులు చర్చించుకోవటానికి వీలవుతుంది.

మొదటగా కంప్యూటర్లో తెలుగు వాడే వ్యక్తులు ఎక్కువగా పాల్గొనేది తెలుగుబ్లాగు గూగుల్ గ్రూప్ సభ్యత్వములో మార్పులు, ఉత్తరాలలో మార్పులు ఒక ప్రధాన సూచిగా పనికి వస్తాయని అనిపించింది. వీవెన్ సహకారంతో గణాంకాల దత్తాంశం సంపాదించి,వాటిని కొంత విశ్లేషించి పటాల రూపంలో మీ ముందుంచుతున్నాను.

ముందుగా సభ్యుల సంఖ్య, ఉత్తరాల సంఖ్యను చూడండి. 2005 ఏప్రిల్ లో ఏర్పడిన ఈ గుంపు ప్రతిసంవత్సరం సభ్యుల సంఖ్యలో పెరుగుతూ వచ్చి ప్రస్తుతం 2144 సభ్యులకు చేరింది. అయితే ఉత్తరాల సంఖ్య విషయములో 2007 లో 7519కి చేరి ఆ తరువాత అథోముఖంగా పయనించి 2010 లో 1423 హద్దులకు చేరింది.


పెరుగుదల శాతాలు ఈ క్రింది పటములో గత నాలుగు సంవత్సరాలకు చూడవచ్చు.

కంప్యూటర్ల అమ్మకాల పెరుగుదల (భారతదేశం మొత్తానికి)గత ఆర్థిక సంవత్సరకాలంలో 18% వుంటే సభ్యుల పెరుగుదల -45 శాతం ఉత్తరాల పెరుగుదల -44 శాతం వుండటం భాధాకరం. రోజువారి వాడుకలో తెలుగుకు ప్రాధాన్యత తగ్గుతున్న ఈ రోజులలో కంప్యూటర్ రంగంలో కూడా ఇదే ప్రభావం కనబడుతున్నదనుకుంటున్నాను. దీనిని ఇంకా అర్ధం చేసుకోవటానికి వ్యాఖ్యల ద్వారా లేక మీ బ్లాగులలో వ్యాసాలు ద్వారా సహాకరించమని కోరుతున్నాను.

2010 లో ఫైర్ఫాక్స్ తెలుగు వాడుకరులలో 90% తరుగుదల

ఫైర్ఫాక్స్ తెలుగు వాడుకరుల గణాంకాలు పరిశీలించినట్లయితే గత సంవత్సరముతో పోల్చి చూస్తే 90% పడిపోయింది. అప్పడు 2194 వున్న వాడుకరుల సంఖ్య ప్రస్తుతం 218 మంది కి పడిపోయింది. జనవరి 2010 కే తరుగుదల జరిగింది. క్రోమ్ తెలుగు అందుబాటులో వచ్చినప్పుడు చాలా మంది దానికి మారారు అనిపిస్తుంది.
చూడండి 2009 గణాంకాలు విశ్లేషణ

తరచూ వాడే స్థానికీకరణ పదబంధాల సమీక్ష (FUEL-Telugu) సదస్సు 28-29, అక్టోబర్ 2010

ఇండ్ లినక్స్ మరియు తెలుగు మరియు ప్రాచ్య భాషల శాఖ,ఆచార్యా నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం ఆధ్వర్యంలో తరచూ వాడే స్థానికీకరణ పదాల  సమీక్ష (FUEL-Telugu) సదస్సు 28-29, అక్టోబర్ 2010 న నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయంలో నిర్వహించబడింది.భాషా వేత్తలు, భాషాభిమానులు, అభివృద్ధికారులు 578 పదాలను సమీక్షంచి , 68 శాతం పదాల మార్పులతో ప్రామాణిక పదాల నిర్ణయం చేశారు.  దీనిలో తెలుగు మరియు ప్రాచ్యభాషలశాఖ ఆచార్యులు, విద్యార్థులు  పాల్గొన్నారు. దీనిని ఉపయోగించి స్థానికీకరణ మెరుగుపరచితే, తెలుగు లినక్స్ అనువర్తనాలలో పదజాలం ఏకరూపత సాధించబడి, వాడుకరులకు తెలుగు లినక్స్ వాడటం సులభమవుతుంది. అలాగే ఇతర తెలుగు భాషా సాఫ్ట్వేర్ తయారు దారులు ముందు ముందు చేయికలిపితే తెలుగు భాషాభివృద్ధికి, భాష పరిరక్షణకు దోహద పడుతుందనటంలో సందేహం లేదు.



తరచూ వాడే స్థానికీకరణ పదాల(FUEL) పదాల విశ్లేషణ
రాజేష్ రంజన్ ప్రారంభించిన ఈ ఫ్యూయల్  పథకం ద్వారా  కంప్యూటర్ భాష అనువాదాలలో ఏకరూపత సాధించడం ఉద్దేశం. ఇప్పటికే చాలా భారత దేశ భాషలకొరకు సదస్సులు నిర్వహించబడినవి.  ఈ పదాలని అనువర్తనాల వారీగా విశ్లేషణ పటంలో చూపబడింది. దీనిని మనము పరిశీలిస్తే ఒకటికన్నా ఎక్కువ అనువర్తనాలలో వాడిన పదాలు 10 శాతం మాత్రమే అని తెలుస్తుంది. అంటే ఈ జాబితాని ఏకరూప పదాలనే కాకుండా,  తరచూ వాడే అనువర్తనాలలో అనగా కార్యాలయ సాఫ్ట్వేర్, మెయిల్ కక్షిదారు (client) మరియు మెనూ (ప్రారంభతెరలో అనువర్తనాల సూచికలు) లోని ముఖ్యమైన పదాలుగా అన్న అర్థంలో మనం తీసుకోవాలి. ఈ అనువర్తనాలు స్వేచ్ఛ గ్రూపు, ఇతర వ్యక్తులు (సాధారణంగా ఇంజనీరింగ్ విద్యార్థులు, అభివృద్ధికారులు) అనువాదం చేశారు. ఐతే ఈ జాబితాని ఇంతవరకు సమీక్షించలేదు. ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం భాషా వేత్తలతో సమీక్షించి ప్రామాణిక పదాలను తయారు చేయడమే.




సదస్సు వివరాలు
సదస్సు జరపటానికి కొంత కాలంగా ప్రయత్నాలు జరిగినా, చివరకు పవిత్రన్ నాగార్జున విశ్వ విద్యాలయ తెలుగు శాఖ వారితో కలిసి చర్చించటం, వారు అంగీకారం తెలపటంతో ఫలితం చిక్కింది. నేను, కృష్ణ ఫైర్ఫాక్స్ అనువాదాలలో కలసి పనిచేసాం, తెలుగు స్థానికీకరణకు కృషి చేస్తున్నాం. కృష్ణ రెడ్హాట్ లో పనిచేస్తుండడంతో, ఈ సదస్సుకి రెడ్హాట్ ప్రాయోజకత్వం వుండడంతో తరువాత పనులు సులభం అయ్యాయి. ఫ్యూయల్ స్థాపకుడు రాజేష్ రంజన్ తో చర్చించి ఈ సదస్సుకి కార్యసూచిక తయారు చేసి ఆయన సలహాలు తీసుకున్నాము.

నేను బెంగుళూరు నుండి, పూనా నుండి కృష్ణ బాబు కొత్తపల్లి , రెడ్ హేట్లో తెలుగు అనువాదాలకొరకు పనిచేసే ఉద్యోగి , ఖ మ్మం నుండి పవిత్రన్ శాఖమూరి  ,ఫాస్ (FOSS) సలహాదారువచ్చి విజయవాడ లో శ్రీపాద హోటల్ లో బసచేశాము. ఈ సమావేశం గురించి, మెయిలింగు లిస్టులలో చేసిన ప్రచారానికి, విజయవాడలో వుంటున్న పద్మక‌ళ, పాత్రికేయరంగం అనుభవం గల  తెలుగు భాషాభిమాని స్పందించి కార్యక్రమానికి తోడ్పడ్డారు.

 మొదటి రోజు ఉదయం ప్రారంభ సభ జరిగింది. దానిలో డా మన్నవ సత్యన్నారాయణ, తెలుగు మరియు ప్రాచ్య భాషల శాఖాధిపతి తో పాటు భాషావేత్తలైన తెలుగు మరియు సంస్కృత ఆచార్యులు  డా కె సత్యన్నారాయణ, డా ఎన్ వి క్రిష్ణారావు, డా మాధవి, డా ఇ ప్రభావతి మరియు  డా పి వరప్రసాదమూర్తి   పాల్గొన్నారు. డా మన్నవ సత్యన్నారాయణ గారు మాట్లాడుతూ, దాదాపు పదిహేను కోట్లమంది మాట్లాడే తెలుగు భాష ఔన్నత్యాన్ని వివరించారు. అన్యభాషా పదాలు తనలో ఇముడ్చుకోగల శక్తి అజంత గుణంగల తెలుగుకి వుందని, అందుకనే గానయోగ్యత వుంది కాబట్టి, భాషాభిమానులైన తమిళులు కూడా మన కీర్తనలను మనభాషలోనే వాడుకుంటున్నారని తెలిపారు.  విజ్ఞానాభివృద్ధితో పాటు తెలుగుని ఆధునికం చేయవలసిన అవసరాన్ని వివరించారు. అయితే పూర్తి తెలుగు పదాలను రూపొందించింతే సాధారణ వ్యక్తికి అర్థం కాదు కాబట్టి, ఇప్పటికే తెలుగు భాషలో ఇమిడిపోయిన పరభాషా పదాలను కంప్యూటర్ లో వాడుకుంటూ , వాడుకలోలేనిపదాలకు తెలుగు పదాలను నిర్ణయించి ప్రాచుర్యం కలిపించాలని కోరారు. కంప్యూటరు అక్షరాస్యత (విద్య) అందరు తెలుసుకోవాలని, లేకపోతే ఆధునిక యుగంలో నిరక్ష్యరాస్యులుగా పరిగణించబడతారని ఇతర వక్తలు తెలిపారు.

ఆతిథులు పరిచయాలు జరిగిన తరువాత, కంప్యూటర్లో తెలుగు గురించి , తెలుగు ప్రవేశపెట్టు పద్ధతులు, తెలుగు వికీపీడియా (స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వం) మొదలైన వాటిని గురించి సమర్పణం (presentation) మరియ ప్రత్యక్షంగా తెలుగు ముఖాంతరముగల నిర్వహణ వ్యవస్థ, జాలగూళ్ల(వెబ్సైటుల) వీక్షణ ద్వారా వివరించడం జరిగింది. ఫెడోరా , డెబియన్ లినక్స్ సిడిలు పంచి పెట్టారు. ఈ విధంగా కంప్యూటర్ తెలుగు స్థాయి, సమస్యల గురించి న నేపథ్యాన్ని సదస్సు సభ్యులకు అవగాహన కలిగించాము.

ఆ తరువాత సమీక్ష లో కృష్ణ పదం చర్చకు మొదలుపెట్టడం, నేను, పవిత్రన్ దాని సందర్భాన్ని వివరించడం ఆ తరువాత ఇప్పుడు వున్న అనువాదం కంటే మెరుగైన పదాలు చర్చించి, ప్రామాణిక పదాల నిర్ణయం చేయడం జరిగింది. దీనికి పాటించిన కొన్ని మార్గదర్శక సూత్రాలు

• క్లుప్తమైన పదము మెరుగైనది. ఉదా పంపుము బదులుగా పంపు,
• వాడుకలోకి వచ్చిన ఇంగ్లీషు పదాలను అనువాదం చెయ్యకుండా ఆలాగే లిప్యంతరీకరణతో తెచ్చుకోవడం. ఉదా: ఫైల్, గ్రిడ్, షీట్ మొదలైనవి
• వ్యావహారిక పదాలను(సులభంగా అర్థమయ్యేవి) వాడటం. సాధ్యమైతే సున్నతో అంతం చేయడం
• ఇంగ్లీషు ఎబ్రీవియేషన్స్ ని తెలుగు లిపిలో రాసి, బ్రాకెట్లలో ఇంగ్లీషు అక్షరాలు రాయడి ఉదా:CD, DVD 

కొన్ని పదాల చర్చ చాలా ఆసక్తికరంగా సాగింది.Search అన్న పదానికి, వెతుకు, శోధన, అన్వేషణ, అన్న వాడుకలున్నాయి. శోధన కు బాధించు అనే అర్థము కూడా వుండడంతో దానిని పరిగణించలేదు. వెతుకు , అన్వేషణ లో అన్వేషణ  బాగుందని ప్రామాణికం చేయబడింది. అలాగే Wizard ను సూచించే  పదాలకు (Goal seek, data pilot)  మంత్రదండం అనకుండా సౌలభ్యం  అని నిర్ణయించడం జరిగింది.  Archive కు వున్న సంగ్రహ అన్న పదాన్ని పరిశీలించి, సంకోచ వ్యాకోచ నిర్వాహకి  అన్న పదం చర్చించి, అది ఇంకా పూర్తి అర్థం  ఇవ్వదు కాబట్టి ఆర్కైవ్ గా నే వుంచడం జరిగింది.  greyscale అన్న పదానికి  తెలుపునలుపులస్థాయి  అని నిర్ణయించాము. ఇంకొన్ని  పదాల  అనువాదాలు గమనించండి. Profile కి వున్న అర్ధముఖాలు బదులుగా పరిచయ పత్రం, Alignment కి వున్న లీనము నకు బదులుగా హద్దుకనుగుణం, Support కి వున్న మద్దతుకి బదులుగా తోడ్పాటు, Inbox కివున్నఇన్ బాక్సు బదులుగా వచ్చిన వుత్తరాలు, Input Method కి పున్న ఎగుబడి పద్దతి బదులుగా, ప్రవేశ పద్దతి.


పని చురుకుగా జరగటానికి పదబంధాలను ప్రాధాన్యతలుగా వేరు చేసి ముఖ్యమైనవాటిని చర్చించడం జరిగింది. సదస్సు తరువాత అన్ని పదాలని మరల పరిశీలించి వచ్చిన సందేహాలకు మరల భాషా వేత్తలతో క్లుప్తంగా ఫోన్ ద్వారా చర్చించడం జరిగింది. బహుళ అనువర్తనాలలో వచ్చే మార్పుచెందిన పదాల వివరాలు స్ప్రెడ్ షీట్ చూడండి.పదబంధాల మార్పులు అనువర్తనాల వారీగా ఛార్ట్ చూడండి.

ఉపయోగపడిన ముఖ్యవనరులు

• బ్రౌణ్య నిఘంటువు, బూదరాజు రాధాకృష్ణ గారి ఆధునిక వ్యవహార పదకోశం ( ఆంధ్రభారతి సైటు ద్వారా లభ్యం)
• వెబ్స్టర్స్ ఆన్ లైన్ నిఘంటువు
• పారిభాషిక పదకోశం, భౌతిక శాస్త్రం, గణిత, సాంఖ్యక శాస్త్రాలు, తెలుగు అకాడమీ, 1979
• ఆఫీస్ ఆర్గనైజేషన్ & మేనేజిమెంట్, ఆంధ్రప్రదేశ్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు ప్రచురణ, 1991
• కంప్యూటర్లలో తెలుగు వాడకం- వివిధ సాఫ్ట్ వేర్ల పరిచయం, ఆంధ్రప్రదేశ్ అధికార భాషా సంఘం ప్రచురణ,2007
• మైక్రోసాఫ్ట్ లాంగ్వేజి కలెక్షన్

ముగింపు 
ముగింపు సమావేశంలో మాట్లాడుతూ, డా మంతెన సత్యన్నారాయణ గారు తమ శాఖ భాషాపరిశోధనను వివరించారు. 1976లో ప్రారంభమైన ఈ శాఖకు   శ్రీయుతులు తూమాటి దోణప్ప, బొట్టుపల్లి పురుషోత్తం, యార్లగడ్డ గంగాధరరావు చేసిన కృషిని వివరించారు. ఈ శాఖతోవిద్యార్థి దశనుండి, 2009 లో శాఖాధిపతి పదవి చేపట్టటం వరకు తనకున్న అనుబంధాన్ని వివరించారు. శాఖ ఆచార్యుల, విద్యార్థుల పరిశోధనలు   ఉదా: "అడవి బాపిరాజు నవల సాహిత్యానుశీలనం", "తెలుగు సాహిత్యంలో నిషిద్ద నాటకాలు", "తెలుగు వారి ఇంటిపేర్లు",మరియు  "సుభాషిత నిధి- తులనాత్మక అధ్యయనం",  చాలా పుస్తక రూపంలో ప్రకటితమయినవనని చెప్పారు. విద్యార్థులకు ఉపన్యాసాలే కాకుండా ప్రతి వారం సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, పేరుపొందిన భాషా వేత్తలపరిచయవేదికలు నిర్వహిస్తున్నామని, ఈ కార్యక్రమంతో కంప్యూటర్ తెలుగు కోసం  తోడ్పడటం చాలా ఆనందంగా వుందని అన్నారు. ప్రతి ఒక్కరి చేతిలో సెల్ ఫోను రూపంలో తెలుగులో అంతర్జాలం సాక్షాత్కరించే రోజు త్వరలో రానున్నదని, దానికి నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖతో పాటు, ఇతర తెలుగు అధ్యయన కేంద్రాలతో , సాఫ్ట్వేర్ సంస్థలతో కలసి పనిచేయవలసిన అవసరంగురించి అర్జునరావు వివరించారు. ఈ పనికి ముందు ముందు మరింత తోడ్పాటు అందిస్తామని సత్యన్నారాయణ గారు హామీ ఇచ్చారు. సదస్సు కి మద్దతిచ్చిన రెడ్హాట్ సంస్థ కి  సదస్సు సభ్యుల తరపున ధన్యవాదాలు తెలిపారు.

తెలుగు లినక్స్ స్థితి

నేను  దాదాపు రెండేళ్లనుండి లినక్స్ ని తెలుగు  స్థానికతతో వాడుతున్నాను.  అనువాదము మెరుగవుతూ వస్తున్నది. కాని  ఆశించినంతమేరకి లేదు. ఎందుకంటే ఏ ఒకరో ఇద్దరో మాత్రమే దీనికి తోడ్పడుతున్నారు.  నాకు తెలిసినంతవరకు క్లుప్తంగా తెలుగు లినక్స్ చరిత్ర చర్చించి, మరింత మెరుగుపరచడానికి చేయవలసినపనులను  వివరిస్తాను.
చరిత్ర
2002 లో కిరణ్ కుమార్ చావా తో గనోమ్  తెలుగు అనువాదం ప్రారంభమైంది.  అది జులై 2005 లో,
సునీల్ మోహన్ సారధ్యానికి మారింది.  సునీల్  వున్న స్వేచ్ఛ జట్టు కృషితో, తెలుగులో లినక్స్ 2005 లో విడుదల అయ్యింది.  చాలా వరకు గనోమ్ అనువాదం అయ్యింది. ఫైర్ఫాక్స్ 1.5 కూడా అనువదించబడింది.  అయితే  అది పై మూల నిల్వలలో(upstream repositories)  కలపబడలేదు. కృష్ణ, నేను ఫైర్పాక్స్ ని 2008  లో అనువాదంచేసి 2009లో విడుదల చేయటానికి సహకరించాము. మూల నిల్వలోకూడా చేర్చాము. ఇంకొక ముఖ్యమైనది ఒపెన్ ఆఫీసు. దీని అనువాదం  ఎవరో చేశారో తెలియదు. కాని అంత నాణ్యతగా అనిపించలేదు. గత సంవత్సరము కృష్ణ గనోమ్, ఫెడోరా అనువాదాన్ని మెరుగు పర్చటానికి కృషి చేశాడు.
ప్రస్తుత స్థితి
ప్రస్తుత(సెప్టెంబర్ 2010)  గనోమ్ తెలుగు గణాంకాలు చూద్దాము
గనోమ్ 2.30,  86%
గనోమ్ బయటి ఆధారాలు, 2%
గనోమ్ కార్యాలయ ఉత్పాదకత, 3%
గనోమ్ మూలసౌకర్యాలు, 0%
జింప్ మరియు స్నేహితులు, 0%
అదనపు గనోమ్ అనువర్తనాలు, 16%
పై వాటిని వాడుటకు పుస్తకాలు 0%
ఫ్రీ డెస్క్ టాప్ 23%

కెడిఇ ని పరిశీలిస్తే మొత్తంలో 50% అనువాదముకాగా దానిలోని విభాగాలు ఈ క్రింది విధంగా వున్నాయి.
desktop_kdelibs.po :75.53%
desktop_l10n.po : 1.05%
kdebase : 34.18%
kdelibs4.po : 78.60 %
దీనికి పవిత్రన్ మరియు కొంతమంది కలిసి ఒక ఒక జట్టుగా పనిపనిచేస్తున్నారు. అయినా తగినంత క్రియాశీలంగా లేదు..

ఇక పంపిణీ ల సంగతికి వస్తే, డెబియన్ ఇన్స్టాలర్ స్థిత ఈ విధంగా వుంది. 1 స్థాయి: 58% 2 స్థాయి: 93% మరియు 3 స్థాయి: 68%. ఉబుంటు లో 425038 లో 25% మాత్రమే  అనువాదంఅయినవి. ఫెడోరా లో తెలుగు వివరాలు వున్నాయి కాని క్లుప్తంగా స్థితి తెలియదు.
సమస్యలు మరియు తరువాత పని
2005 లో తెలుగు లినక్స్ విడుదలై 5 సంవత్సరాలు అయినా ఎంతమంది తెలుగు లినక్స్ ప్రధానంగా వాడుతున్నారు అన్నది పెద్ద ప్రశ్న. అనువాదానికి సంబంధించి  చైతన్యం లేదు కాబట్టి, ఎంతోమంది లేరు అనిచెప్పొచ్చు. మరి తెలుగు లినక్స్ బలపడటానికి, దీనిని పెద్ద ఎత్తున పాఠశాలల్లో, కార్యాలయాల్లో వాడకపోవటమే.  కొంతమంది విద్యార్థులు అనువాదానికి సహకరించినా, వారు తరువాత ఇంగ్లీషు వ్యవస్థలు వాడటమే. ఇంకొకటి తెలుగు అనువాదము లో సహకరించడానికి ఏక మాత్ర పీఠాలు లేక, వాటిని వాడక, ఎవరికి వారు తమ వరకే అన్నట్లుగా తీరికవేళల్లో అనువాదం చేయటం. అలా కాకుండా,ఉబుంటుకి అనుబంధంగా గల లాంచ్పాడ్ లాంటి అనువాద ప్లాట్ఫారమ్ వాడితే సగటు వాడుకరి కూడా అనువాదానికి సహకరించవచ్చు. ఈ ప్లాట్ఫారమ్ తెలుగు గణాంకాల ప్రకారం దాదాపు 68 మంది రకరకాలుగా అనువాదంలో పాలుపంచుకంటున్నా, ఒకే చోట సహకరించకపోవటంవలన, సమిష్టి గమ్యాలు లేకుండా పనిచేయటంవలన ప్రగతి అంతగా లేదు. నా  అనుభవం ప్రకారం లాంచ్పాడ్ మెరుగైనది గా అనిపించింది.  ఇప్పటికే ఒక మెయిలింగ్ లిస్టు తయారు చేశాను. దీనిలో అనువాదాలు చేస్తూ,  మిగతా వారితో  ఇండ్లినక్స్-తెలుగు (indlinux-telugu)    లిస్టు ద్వారా సమన్వయపరచుకుంటూ పోతే, త్వరగా తెలుగు లినక్స్ ని మెరుగు పర్చగలం.  అందరూ సహకరిస్తే, ప్రాధాన్యతని బట్టి అనువర్తనాలు ఎంపిక చేసి మన తెలుగు లినక్స్ ని మెరుగుచేయగలం,మరి మీరేమంటారు?

ఐఒఎస్ 4 (ఐఫోన్ 4) తో తెలుగు

తెలుగుని స్మార్ట్ ఫోన్ లో చూసుకోవాలని అసక్తిగల వారందరికి శుభవార్త. ఐఫోన్ 4 తో యూనికోడ్ ఫాంటుల ను చూపించకల సౌకర్యం వుంది. అందుకని తెలుగు ఇతర భారతీయ భాషల అంతర్జాల స్థలాలు చూడవచ్చు. తెలుగు వికీపీడియా లాంటి సైట్లలో, లేక గూగుల్ సైట్లలో తెలుగు లిప్యంతరీకరణ పరికరము ద్వారా తెలుగు టైపు చేయవచ్చు.(మొబైల్ కోసం కాని దీనికి సాధారణ కంప్యూటర్ కి వాడే గూగుల్ అనువర్తనం వాడాలి) (అప్లికేషన్)  సఫారీ విహరిణిలో తెలుగు చాలా వరకు బాగానే చూపిస్తున్నది.

సెల్ ఫోను ఉత్పత్తి దారులు తెలుగు మాత్రమే తెలిసిన వారికోసం, చర్యల వరుసలు(మెనూలు), సంక్షిప్త వార్త (ఎస్ఎమ్ఎస్) వరకు తెలుగు సౌకర్యం కలిపించారు. ఐతే, వార్త అందుకునే వారు, అటువంటి తయారు దారు ఫోను కలిగి వుంటేనే, వాడుకోటానికి వీలు కలిగేది. వీటిని అధిగమించడానికి  ఈమధ్య జావా అనువర్తనాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి కాని అవి ఖర్చుతో కూడుకున్నవి.





ఆ తరువాత మన భాషల వార్తాపత్రికలు సెల్ ఫోన్ లో కనబడటానికి పదాలను బొమ్మలుగా మార్చి పంపే పద్ధతి (2005 ముందు పర్సనల్ కంప్యూటర్ లలో వాడినది) వాడారు. వీటికి అనువర్తనం (ఉచితం) స్థాపించుకోవాలి. వార్తలు ప్రత్యేకంగా (మామూలు వెబ్సైట్ కి భిన్నంగా) రాయాలి. ఇప్పుడు యూనికోడ్ సపోర్టుతో సెల్ ఫోన్ వచ్చేసరికి, మామూలు వెబ్సైటు చూడగలిగే అవకాశం వచ్చింది.

ఐతే, ఐఫోన్ ఖరీదు (రు 30,000/$ 600) దానికి అవసరమయ్యే డాటా ప్లాన్లు ఖర్చు ఎక్కువగా వుండటంతో, సామాన్య సెల్ ఫోన్ వాడుక దారుల కొరకు అందని పండే. ఆండ్రోయిడ్ లేక నోకియా వారి ఫోనులలో ఈ సౌకర్యం వచ్చేవరకు లేక ఆపిల్ ఫోన్లు ధర తగ్గే వరకు వేచి చూడాలి.